Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja prozdrowotna , Otwarty dostęp

10 marca 2021

NR 47 (Marzec 2021)

Która kawa jest zdrowsza – z ekspresu, po turecku czy parzona?

68

Czym jest kawa? Czy ktoś zadawał sobie kiedyś to pytanie podczas jej parzenia? Ostatnio, popijając sobie kawę, postanowiłem to sprawdzić. Kawa jest to napój sporządzony z palonych, a następnie zmielonych lub poddanych instantyzacji ziaren kawowca, zwykle podawanym na gorąco. Pochodzi z Etiopii, w Europie pojawiła się nieco później około XVI wieku1.

Nazwa kawa pochodzi prawdopodobnie od arabskiego kahwa. Do większości języków europejskich trafiła przez tureckie słowo kahve i utworzoną od niego włoską nazwę caffè2. W Polsce kawa pojawiła się po Bitwie Wiedeńskiej w 1683 roku w tureckiej formie. W Kamieńcu Podolskim, podczas zajęcia go przez wojska osmańskie, otwarto dla nich kawiarnię z kawą3.

Przed wiekami kawa budziła wiele kontrowersji. Początkowo chwalono jej niezwykłe działanie, wraz z upływem czasu zaczęto posądzać kawę o wywoływanie wielu różnych schorzeń, w tym problemów żołądkowych, zawałów serca, nowotworów i osteoporozy. Zaczęto więc zastanawiać się nad tym, jakie ma właściwości zdrowotne. Prowadzone do tej pory badania nie wykazały, do jakich chorób może doprowadzić picie kawy, nie pozwoliły też zaliczyć jej do zdrowej żywności. Naukowcy nie są zgodni w żadnej z tych kwestii, ze względu na niemożność przeprowadzenia niektórych badań wymagających dużej próby osób oraz właściwego ujęcia niezależnych czynników4.

Bogata w kofeinę kawa pełni rolę stymulującą. Wyraźnie pobudza organizm, zwiększa sprawność myślenia, pozwala wyeliminować uczucie zmęczenia psychicznego i fizycznego. Ze względu na te właściwości ludzie zazwyczaj sięgają po nią rano, żeby się pobudzić oraz nabrać siły i energii do pracy. Wpływ kofeiny na nasz organizm zaczynamy odczuwać mniej więcej po około pół godziny od momentu wypicia napoju5.
Istnieją trzy najbardziej popularne formy zaparzania kawy:

POLECAMY

  • Kawa z ekspresu parzona jest dosłownie kilka sekund w ciśnieniu między 9–15 bar. Do filiżanki wydostaje się tylko esencja, podczas gdy w tureckiej zmielone ziarna leżą w gorącej wodzie nawet kilka, kilkadziesiąt minut, a do napoju wydobywają się również pozostałości po jej paleniu. Temperatura do parzenia wynosi 92–960 i taką ma zaprogramowaną większość ekspresów. Jeżeli temperatura będzie zbyt wysoka – zaparzona kawa będzie miała gorzki smak, jeżeli zbyt niska – efekt będzie kwaskowaty i rozwodniony, a naparowi zabraknie aromatu. 
    Istnieją 3 najbardziej popularne ekspresy:
    –    Ekspres ciśnieniowy – używa się tu kawy ziarnistej.
    –    Ekspres kolbowy – wymagana jest tu drobno zmielona kawa.
    –    Ekspres przelewowy – również kawa zmielona. Kawa powinna w nich spędzać mniej czasu w wysokiej temperaturze, a następnie musi być od razu chłodzona6.
  • Kawa po turecku – najstarsze wzmianki na temat przygotowywania kawy w ten sposób pochodzą z Jemenu z XV wieku. Kronikarz Ibrahim Pecevi w roku 1640 odnotował, iż do roku 1554 na ziemiach osmańskich nie było kawiarni. Około 1554 roku Hâkem z Aleppo i Şems z Damaszku przybywszy do Konstantynopola, otwarli pierwszą kawiarnię w dzielnicy Tahtakale. Obecnie zmniejsza się popularność tego sposobu parzenia kawy. Wypierana jest przez inne napoje gorące, takie jak herbata po turecku, kawa z ekspresu. W 2013 roku tradycja parzenia kawy i picia kawy w Turcji została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
    Do przygotowania kawy po turecku nadaje się każdy rodzaj kawy, pod warunkiem, że jest ona świeżo parzona i świeżo zmielona na miał. Parzona jest ona zwykle w małym, najczęściej miedzianym, tygielku o wąskiej szyjce – dżezwie – wyposażonym w długą rączkę. Owa wąska szyjka pozwala na wytworzenie się pianki bez doprowadzania napoju do wrzenia.
    Sposób przyrządzenia wygląda następująco: 
    Naczynie napełnia się zimną wodą, sypie drobno zmieloną kawę i dodaje cukier. Dżezwę stawia się na małym ogniu. Dla lepszego efektu naczynie zagłębia się w pojemniku typu łaźni piaskowej. Płyn powinien 2–3-krotnie podnieść się do brzegu naczynia, a z boku, spod utworzonej warstwy piany, powinna za każdym razem ujść niewielka ilość pary. Pierwsze parzenie trwa 2–3 minuty, aż płyn zacznie się pienić. Wówczas dżezwę ściąga się z ognia i czeka, aż piana opadnie. Następnie dżezwę stawia się ponownie na ogniu, a płyn zaczyna pienić się szybciej. Wtedy naczynie odstawia się ponownie i odczekuje, do opadnięcia piany. Po trzecim podgrzaniu na powierzchni powinna pozostać cienka warstwa piany.
    Kawę z dżezwy podaje się w malutkich filiżankach bez odcedzenia.
    Kawa po turecku jest czarna (bez mleka) i słodka. Podaje się ją wraz ze szklanką wody. Pije się ją zwykle w kawiarniach.
    Warto widzieć, iż zbyt długie parzenie może spowodować opadnięcie piany, a kawa nabierze nieprzyjemnego posmaku. Natomiast zbyt wczesne przerwanie parzenia może sprawić, iż piana, która wpływa na posmak kawy7, może się nie wytworzyć.
  • Kawa z kawiarki – kawiarka powstała jako alternatywa dla ekspresu, aby maksymalnie uprościć przygotowanie kawy. Za jej wynalazcę uznaje się włoskiego przedsiębiorcę Luigi De Ponti, który zaprojektował to urządzenia na zlecenie Alfonso Bialetti. Obecnie kawiarkę można spotkać praktycznie w każdym domu. Zwraca uwagę swoją niską ceną i prostotą w przygotowaniu dobrego naparu. Najczęściej używa się ją w Europie, szczególnie w takich krajach jak Włochy, Portugalia, Szwajcaria czy Węgry. Dostępna jest w wielu rozmiarach, aby dostosować ją do własnych potrzeb.
    Sposób przyrządzania kawy:
    Najpierw należy wsypać zmielone ziarna do sitka kawiarki – kawa powinna wypełnić całe sitko. Palcem wyrównuje się powierzchnię i usuwa ewentualny nadmiar. Następnie wlewa się ciepłą wodę do dolnego zbiornika kawiarki, do wysokiego wentyla odprowadzającego...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy