Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja prozdrowotna , Otwarty dostęp

14 stycznia 2021

NR 46 (Styczeń 2021)

Uwarunkowania genetyczne do sportu

44

„Masz Gen!” to bardzo znane określenie, którego używa się w stosunku do osób osiągających dobre wyniki, czy to sportowców, czy osób trenujących rekreacyjnie, które robią znaczny progres. Czy rzeczywiście genetyka jest tak ważna w sporcie, a szczególnie w sportach siłowych i sylwetkowych? Czy znacząco wpływa na nasze predyspozycje i osiągane wyniki?

Genetyka – jak to rozumieć?

Istnieje teoretyczna górna granica wielkości, jaką mogą osiągać Twoje włókna mięśniowe. Granica ta nie jest taka sama dla każdego z nas, gdyż zależy od obszarów: genotypu, fenotypu, epigenetyki.

Skupimy się dziś głównie na genotypie.

Genotyp można zdefiniować jako zbiór wszystkich genów, stanowiący kompletną informację genetyczną danego organizmu, odziedziczone cechy organizmu. 

POLECAMY

Dziedziczne cechy?

Okazuje się, że nawet 90% naszych możliwości rozwoju masy mięśniowej jest dziedzicznych! Wskazały to jasno badania na bliźniakach [1]. Różnice, jakie mają miejsce później, związane są z indywidualnymi wyborami życiowymi, które dotyczą m.in.:

  • trybu życia,
  • uprawiania sportu,
  • higieny życia.

Okazuje się, że zidentyfikowanych jest 17 genów, które –jak się uważa – wyjaśniają niektóre wariancje międzyosobowych adaptacji mięśniowych i wpływają na osiągane efekty [6, 7].

Dodatkowo odkryto, że komórki satelitarne u osób z lepszym uwarunkowaniem genetycznym mają znacznie większą pulę, co wskazuje, że ten element również odgrywa ogromną rolę w kształtowaniu ogólnej genetyki osoby [8]. Osoby lepiej uwarunkowane genetycznie znacznie szybciej wprowadzały też nowe jądra do włókien mięśniowych, co jest kluczowe przy rozwoju wielkości włókna mięśniowego! Można powiedzieć, że osoby mające odpowiednie uwarunkowanie genetyczne znacznie szybciej mogą osiągać lepsze wyniki w rozwoju siły i masy mięśniowej.

Uwarunkowania genetyczne liczby włókien mięśniowych

Jak się okazuje, w poczet genetyki będą zaliczane nie tylko reakcje na trening, ale także struktura mięśni, a dokładnie liczba włókien, jaka je buduje [10]. Podczas rozwoju masy mięśniowej głównym elementem, który jest odpowiedzialny za wzrost ogólnej wielkości mięśnia, jest wzrost włókna mięśniowego [11]. Jasne będzie, iż osoba posiadająca większą ilość włókien, które mogą zostać poddane procesom rozbudowy, będzie mogła osiągnąć większą masę mięśniową, co potwierdziły badania – zaawansowani kulturyści, mogący poszczycić się największymi rozmiarami mięśni (w tym wypadku bicepsy), posiadali też największą ilość włókien mięśniowych budujących ten mięsień [12].

Różnice w procentowym rozkładzie włókien mięśniowych

Oprócz ilości włókien, w genetyce ważny jest również typ włókien, a konkretnie procentowy rozkład  włókien Typu I do Typu II. W przypadku typów włókien mamy do czynienia z ogromnym zróżnicowaniem, a duży odsetek zależy właśnie od uwarunkowań genetycznych [13]. Reszta to nasze działania nakierowane na rozwój, poprzez właściwy trening (pamiętajmy, że włókna są plastyczne i mogą być modelowane poprzez trening właśnie).

Warto dodać, że genetyczne uwarunkowanie może dotyczyć konkretnego mięśnia, a nie musi całego ciała, a więc osoba mająca np. znaczny odsetek włókien Typu II w mięśniach czworogłowych, może mieć dokładnie przeciwne uwarunkowania np. w mięśniu piersiowym większym, co będzie skutkowało bardzo dobrą reakcją „czwórek” na trening siłowy i ich szybkim rozwojem wielkościowym, a słabą rozbudową klatki piersiowej [13].

Można wyciągnąć stąd wniosek, iż sportowcy lub osoby trenujące, mogące poszczycić się uwarunkowaniami genetycznymi z wyższym odsetkiem włókien Typu II mają bardziej muskularny wygląd [14].

Dlaczego osiągamy różne efekty po takich samych treningach?

„Na mnie działa, więc na Ciebie też będzie” to jeden z najgłupszych argumentów popierających słuszność stosowanej metody.

Okazuje się, że zdecydowanie lepszą, a na pewno poprawną wersją tego zwrotu byłoby: „Na mnie działa, ale na Ciebie nie musi”, a jak wykazały badania przeprowadzone na ponad 500 osobach, wykonywanie takiego samego programu treningowego przez 12 tygodni dawało szereg różnych efektów, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Niektórzy badani zwiększyli pole przekroju poprzecznego bicepsów ramienia nawet o 59%, natomiast inni wykazali znikomy wzrost mięśni lub jego całkowity brak [2].

Badań potwierdzających tę tezę było znacznie więcej i każde pokazywało, że skrajne wyniki są bardzo różne [3].

To wyraźny dowód, który jest podstawą do stworzenia klasyfikacji wskazującej, że osiągany rozmiar efektu jest sprawą indywidualną. Możemy odróżnić osoby dobrze reagujące, umiarkowanie i słabo reagujące na ćwiczenia siłowe. Podkreśla to rolę genetyki w rozwoju mięśni.

Uszkodzenie mięśni – indywidualne predyspozycje

Bardzo ważną cechą indywidualną jest odporność na uszkodzenia. Okazuje się, że różnice między osobami są znaczne, gdyż w okresie potreningowym mogą wahać się aż o 25%!

Spadki siły związane z uszkodzeniami potreningowymi nie były tak duże u osób o lepszej tolerancji, a powrót do pełnej sprawności był u nich zdecydowanie szybszy [17].

Można też dodać, iż często osoby, które podczas treningu doświadczają większych uszkodzeń (co świadczy również o większym spadku siły przez kolejne dni i rzecz jasna potrzebie dłuższej regeneracji) mają predyspozycje do generowania większej siły podczas treningu [18].

Ukryta genetyka

Zapewne nie jeden raz, kiedy przeglądałeś fotografie czołowych kulturystów, rzuciło Ci się w oczy, że osoby dysponujące w szczycie kariery niesamowitą budową, na zdjęciach z lat młodości wyglądają zupełnie zwyczajnie – jak typowy nastolatek, a często nawet poniżej średniej. Po rozpoczęciu treningów ich ciało reagowało niesamowicie szybko, progresując niemalże z tygodnia na tydzień.

Jak się okazuje, geny odpowiedzialne za nasz wzrost wynikający z naturalnego rozwoju są inne aniżeli geny odpowiedzialne za rozwój organizmu poddanego wysiłkowi ze znacznym obciążeniem mechanicznym (np. treningowi) [4].

Dodatkowo włókna mięśniowe poddawane obciążeniu nie muszą mieć takich samych uwarunkowań i predyspozycji do rozwoju.

Przykład: Osoby posiadające predyspozycje do rozwoju włókien wolnokurczliwych w danym mięśniu niekoniecznie muszą posiadać takie same predyspozycje do rozwoju włókien szybkokurczliwych w tym samym mięśniu. Działa to w obie strony [4].

Oznaczałoby to, że osoba mająca duże predyspozycje do pracy długotrwałej, wytrzymałościowej niekoniecznie będzie w stanie być osobą silną, rozbudowaną. Działa to też w drugą stronę.

Kiedy genetyka traci znaczenie?

Okazuje się, że nasze predyspozycje genetyczne słabną wraz z wiekiem – potencjał niewykorzystany w wieku młodym lub średnim nie ma już takiego znaczenia, gdy osiągamy podeszły wiek [5].

Warto jednak zauważyć, że jeśli jednak w młodości osoba była aktywna, to zbudowany wówczas potencjał, nawet jeśli przez kilka lat nie był wykorzystywany, pozwala na otrzymanie lepszych efektów nawet w starszym wieku. Głównie chodzi o tzw. elementy „pamięci mięśniowej”, które sprowadzają się do zachowania większej liczby jąder komórkowych we włóknach mięśniowych [9].

Czy „gen” to podstawa?

Wpływ pojedynczego genu wydaje się mały, ale połączenie kilku z nich może mieć już duże znaczenie. Szukając odpowiedzi na pytanie „w drugą stronę”, czyli czy osoby o tak zwanym braku uwarunkowań do rozwoju masy mięśniowej mogą mieć utrudnioną drogę i notowane wyniki po treningu będą gorsze – wskazuje się, że nawet ok. 25% notuje znikome przyrosty [15]. Czy znaczy to, że nie mogą mieć progresu? Zdecydowanie nie, bo choć krótki okres treningowy nie da mocnych efektów, nie oznacza to, że długoterminowy plan takowych nie przyniesie. Okazuje się, że nawet osoby nieobdarzone „genetyką” mogą znacząco rozwinąć sylwetkę. Ostatecznie przeważająca większość osób trenujących konsekwentnie przez długi czas osiąga znaczną masę mięśniową [16]! Co prawda, nie jest ona tak okazała, jak w przypadku osób obdarzonych tak zwaną „dobrą genetyką”,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy