Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

9 listopada 2020

NR 45 (Listopad 2020)

Gry i zabawy ruchowe na lekcjach WF w czasie COVID-19

21

W reżimie sanitarnym, będącym następstwem pandemii COVID-19, pojawiło się wiele ograniczeń. Niektóre z nich dotyczą także lekcji wychowania fizycznego. W związku z tym trwają gorączkowe poszukiwania takich form zajęć, które pozwolą na realizowanie zasadniczych zadań tego przedmiotu z równoczesnym utrzymaniem możliwie dużego dystansu między poszczególnymi uczniami. Ważne, by podczas takich zajęć ćwiczący nie wymieniali się przyborami, ani nie dotykali siebie nawzajem (nie klepali się, nie podawali sobie dłoni, nie podtrzymywali się).

W tym kontekście warto zauważyć, że w dawnych publikacjach metodycznych łatwo natrafić na gry i zabawy ruchowe, które wypełniają te wymogi. Poniżej zaprezentuję kilka z nich.

Opisałem kolejno: „Bieg gimnastyczny”, „Mufty com me ça”, „Krąg”, „Świnkę”, „Cztery kąty a piec piąty”, „Śmieszka” i, „Rozbicie koguta albo garnka”, „Piłkę na sznurki”, „Rzucanie krąga do celu”, „Grę w rzemiosła”, „Zagadkę na pantomimy”, „Mruczka”, „Ucznia, czeladnika, mistrza”, „Rzucankę na żerdkę”, „Burzenie wieży” i „Odbijankę”. Te gry i zabawy zaczerpnąłem z rodzimych tekstów opublikowanych w latach 1821–1902. Każdą z nich zaprezentowałem w sposób zgodny ze współczesnymi kanonami metodycznymi, zachowując jej oryginalną nazwę oraz unikatowy schemat przebiegu. Na kanwie zaprezentowanych przebiegów gier i zabaw można osnuć także całkiem inne fabuły.

Warto zauważyć, że „Bieg gimnastyczny” jest pierwszą grą ruchową szczegółowo opisaną w tekstach polskojęzycznych.

POLECAMY

„Bieg gimnastyczny” [1821]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności wykonywania wieloskoków obunóż,
  • w sferze zdolności motorycznych: rozwijanie szybkości, kształtowanie siły dynamicznej kończyn dolnych, doskonalenie poczucia rytmu,
  • w sferze wychowawczej: wdrażanie uczniów do rywalizacji indywidualnej,
  • w sferze dydaktycznej: zobrazowanie wychowankom roli rytmu podczas wykonywania wielokrotnych skoków obunóż.

Liczba uczestników: dowolna.


Miejsce: dowolne, z wyznaczonymi liniami startu i mety.


Przybory/przyrządy: po jednym worku dla każdego uczestnika.

Ustawienie początkowe: w szeregu na linii startu.

Fabuła/narracja: Wasze nogi są uwięzione w workach.
Sprawdźcie, czy zdołalibyście w nich szybko skakać!
Pamiętajcie, by skakać obunóż, bo w przeciwnym przypadku moglibyście się potknąć się lub przewrócić. Uwaga! Start!

Schemat przebiegu: Uczniowie wchodzą do worków podtrzymując je oburącz ponad biodrami. Na sygnał nauczyciela, rozpoczyna się wyścig skokami obunóż do mety. Kto osiągnie ją jako pierwszy, wygrywa. Wielokrotne powtórzenia.

Uwagi: Worki powinny mieć różną długość, by każdy z uczestników mógł dobrać taki przybór, który podtrzymywany pod pachami, będzie pozwalał mu na swobodne oddawanie skoków.

„Mufty com me ça” [Mufti comme ça – Mufti tak] [1821]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności wykonywania ruchów precyzyjnych kończynami górnymi, tułowiem i szyją,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie zdolności reagowania na bodźce akustyczne i optyczne, rozwijanie zdolności różnicowania ruchów,
  • w sferze wychowawczej: doskonalenie umiejętności koncentrowania się na zadaniu,
  • w sferze dydaktycznej: zaprezentowanie uczestnikom zróżnicowania ruchów wykonywanych kończynami górnymi, tułowiem i szyją.

Liczba uczestników: dowolna.

Miejsce: dowolne.

Przybory/przyrządy: zbędne.

Ustawienie początkowe: Uczestnicy tworzą okrąg przyjąwszy pozycję siadu skrzyżnego, osoba przeciwstawiona grupie także znajduje się na obwodzie okręgu, by każdy mógł ją z łatwością obserwować.

Fabuła/narracja: Nie zawsze dobrze jest naśladować innych. Czasem jest to wręcz niekorzystne. Za chwilę przekonacie się, czy potraficie powstrzymywać się od kopiowania cudzych ruchów, kiedy będzie to zakazane.

Schemat przebiegu: Osoba przeciwstawiona grupie rozpoczyna wykonywanie dowolnych ruchów kończynami górnymi, tułowiem i szyją. Gdy inicjator gry wypowie słowo „mufti”, wszyscy pozostali uczestnicy powinni zacząć go naśladować. Kiedy jednak wymówi on słowa „com me ça” [comme ça], należy przerwać kopiowanie jego ruchów w to miejsce wykonując inne (dowolne) ćwiczenia w pozycji siadu skrzyżnego. Kto nieprawidłowo zrealizuje zadanie, staje się nowym rywalem grupy.

„Krąg” [1831]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności wykonywania ruchów precyzyjnych rękami,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie zdolności dostosowywania się (do zmiennych okoliczności, w tym ruchu przyborów oraz aktywności współćwiczących), doskonalenie orientacji przestrzennej, rozwijanie szybkości,
  • w sferze wychowawczej: doskonalenie umiejętności współdziałania w zespole, w którym należy dzielić się zadaniami poprzez wyznaczenie każdemu graczowi części boiska pozostającej pod jego kontrolą.
  • w sferze dydaktycznej: zilustrowanie uczniom tego, że obręcz porusza się tym stabilniej, im większa jest prędkość jej toczenia się.

Liczba uczestników: podzielna przez dwa, co zapewnia równoliczność rywalizujących ze sobą drużyn.

Miejsce: dowolne, obramowane liniami.

Przybory/przyrządy: obręcz drewniana lub hula-hoop, po patyczku (lub np. pałeczce sztafetowej) dla każdego uczestnika.

Ustawienie początkowe: Jeden z zespołów ustawia się wewnątrz pola gry ograniczonego liniami, drugi zajmuje miejsce na zewnątrz; obręcz w posiadaniu drużyny znajdującej się pośrodku pola gry.

Fabuła/narracja: To kółko jest waszym skarbem. Postarajcie się toczyć je tak, by nikt wam go nie wykradł. Pamiętajcie przy tym, że nie może się ono nawet na chwilę zatrzymać. Dla utrudnienia przyjmujemy, że nikomu nie wolno dotknąć kółka dwa razy z rzędu.

Schemat przebiegu: Osoby tworzące zespół ustawiony na boisku toczą obręcz. Każdy członek drużyny, znajdującej się pośrodku pola gry, może w dowolnym momencie uderzyć przybór patyczkiem (pałeczką sztafetową), by utrzymać go w ruchu. Obręcz nie może jednak opuścić boiska ani upaść. Drużyna znajdująca się wokół pola gry stara się przejąć przybór (wytoczyć go poza linię). Gdy zdoła do tego doprowadzić, zespoły zamieniają się rolami. Do zmiany ról drużyn dochodzi także wtedy, gdy obręcz upadnie. Wielokrotne powtórzenia.

„Świnka” [1831]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności wykonywania ruchów precyzyjnych rękami,
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie orientacji przestrzennej oraz reakcji na bodźce optyczne, rozwijanie szybkości,
  • w sferze wychowawczej: wdrażanie uczniów do konieczności liczenia się z aktywnością innych uczestników gry,
  • w sferze dydaktycznej: omówienie najskuteczniejszych wariantów dążenia do celu.

Liczba uczestników: dowolna.

Miejsce: połać trawy lub piasku; pośrodku pola gry wykopuje się największy dołek (dostosowany rozmiarem do średnicy używanej piłki); w równej odległości od niego powinny być rozmieszczone niewielkie dołki (w liczbie o jeden mniejszej od liczebności osób biorących udział w rywalizacji).

Przybory/przyrządy: kula – piłka (tytułowa świnka), po jednym patyku dla każdego uczestnika (w przypadku użycia niewielkiej i przy tym lekkiej piłki, mogą to być np. kije do unihokeja lub laski gimnastyczne).

Ustawienie początkowe: Inicjator rozgrywki zajmuje miejsce nieopodal dużego dołka (pośrodku okręgu tworzonego przez małe dołki); każdy z jego rywali znajduje się tuż przy innym z małych dołków. Stojący na obwodzie pola gry umieszczają kije (laski gimnastyczne) w swoich małych dołkach.

Fabuła/narracja: Świnka chciałaby znaleźć sobie jakiś dołek, by w nim wypocząć. Dlatego właśnie musicie pilnować swoich, by nie skorzystała z okazji. Kiedy jednak świnka znajdzie sobie dołek, musicie zamienić się miejscami. Przekonamy się, kto nie zdoła tego zrobić.

Schemat przebiegu: Gracz stojący pośrodku pola gry wtacza kulę (piłkę) do największego (centralnego) dołka. Na ten sygnał każdy z pozostałych uczestników musi przenieść trzymany kij do innego z małych dołków. Inicjator rozgrywki także stara się zająć któryś z małych dołków własnym kijem. Kto nie znalazł dla siebie dołka, inicjuje kolejne powtórzenie.

„Cztery kąty, a piec piąty” [1831]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: utrwalanie umiejęt-
  • ności szybkiego ruszania do biegu (tzw. startu sytuacyjnego),
  • w sferze zdolności motorycznych: kształtowanie szybkości, rozwijanie orientacji przestrzennej,
  • w sferze wychowawczej: doskonalenie umiejętności dyskretnego porozumiewania się,
  • w sferze dydaktycznej: omówienie najskuteczniejszych sposobów ruszania do biegu (startu sytuacyjnego).

Liczba uczestników: podzielna przez pięć (rywalizację można toczyć niezależnie w kilku pięcioosobowych zespołach).

Miejsce: dowolne, dla każdej z drużyn na podłożu należy wyznaczyć inny kwadrat o boku kilku kroków.

Przybory/przyrządy: zbędne.

Ustawienie początkowe: Rywal grupy zajmuje miejsce pośrodku kwadratu (to tytułowy piec), każdy z pozostałych uczestników ustawia się w innym narożniku pola gry (tytułowym kącie).

Fabuła/narracja: Pośrodku pokoju znajduje się piec. Dzięki niemu w pomieszczeniu robi się ciepło, może nawet zbyt gorąco. Dlatego właśnie chętnie sprawdzilibyście, czy przypadkiem w innym rogu pokoju nie jest nieco chłodniej. Zamieniając się miejscami z innymi osobami uważajcie, by ktoś was nie uprzedził! Zaczynamy!

Schemat przebiegu: Uczestnicy znajdujący się w narożnikach pola gry mogą dowolnie zamieniać się miejscami. Rywal grupy stara się w tym czasie zająć któreś ze zwalnianych miejsc. Jeśli zdoła to zrobić, jego dotychczasową rolę przejmuje osoba, która nie zajęła w porę miejsca w narożniku pola gry. Wielokrotne powtórzenia.

„Śmieszek” [1831]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności wykonywania ruchów mimicznych i pantomimicznych,
  • w sferze zdolności motorycznych: uplastycznianie zdolności różnicowania ruchów,
  • w sferze wychowawczej: wprowadzenie do zajęć atmosfery beztroskiej zabawy,
  • w sferze dydaktycznej: zaprezentowanie uczestnikom bogactwa ruchów mimicznych i pantomimicznych.

Liczba uczestników: dowolna.

Miejsce: dowolne.

Przybory/przyrządy: zbędne.

Ustawienie początkowe: rozsypka.

Fabuła/narracja: Zdarzają się takie sytuacje, gdy koniecznie należy zachować powagę. Czy zawsze potraficie powstrzymywać się od śmiechu, gdy ktoś próbuje was rozbawić? Na pewno? Przekonajmy się!

Schemat przebiegu: Przed grupą staje wybrany uczestnik. Jego zadaniem jest doprowadzenie do zaśmiania się któregokolwiek z pozostałych uczniów. W tym celu rywal grupy może wykonywać zabawne ruchy, sięgać po pantomimę oraz strojenie zaskakujących min i wydawanie dziwacznych odgłosów. Kto zaśmieje się jako pierwszy, ten przejmuje zadanie rozbawienia grupy w kolejnym powtórzeniu.

„Rozbicie koguta albo garnka” [1868]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności poruszania się bez kontroli wzroku,
  • w sferze zdolności motorycznych: uplastycznianie orientacji przestrzennej,
  • w sferze wychowawczej: wprowadzenie do zajęć atmosfery beztroskiej zabawy,
  • w sferze dydaktycznej: omówienie zasad poruszania się w warunkach ograniczonej widoczności.

Liczba uczestników: dowolna.

Miejsce: dowolne.

Przybory/przyrządy: piłka (tytułowy kogut – garnek), po lasce gimnastycznej (lub kiju do unihokeja) dla każdego uczestnika.

Ustawienie początkowe: Dwa szeregi oddalone od siebie o co najmniej kilka metrów, dzięki czemu powstaje swoisty tunel; na jego końcu umieszcza się piłkę stanowiącą cel.

Fabuła/narracja: Czy umiecie chodzić po omacku? Na co wówczas zwracacie uwagę? Za chwilę przekonamy się, czy będziecie umieli trafić do celu z zamkniętymi oczami. Waszym zadaniem jest dotknięcie piłki laską gimnastyczną (kijem do unihokeja). Pamiętajcie, że macie tylko jedną próbę!
Schemat przebiegu: Na przemian osoby z obu szeregów zmierzają tunelem z zamkniętymi oczami w kierunku piłki ułożonej na końcu pola gry. Ich zadanie polega na trafieniu laską gimnastyczną w przybór umieszczony pomiędzy ostatnimi uczniami tworzącymi szeregi. Nikt przy tym nie może informować poszukujących celu o odległości od niego i kierunku, w którym on się znajduje. W danej chwili zadanie to wykonuje tylko jedna osoba. Wielokrotne powtórzenia, aż do odbycia próby przez każdego uczestnika zajęć.

„Piłka na sznurku” [1869]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności wykonywania ruchów precyzyjnych przyborem,
  • w sferze zdolności motorycznych: rozwijanie szybkości, kształtowanie zdolności reagowania na bodźce optyczne oraz zdolności dostosowywania się (do przemieszczania się przyboru), doskonalenie poczucia rytmu,
  • w sferze wychowawczej: wdrażanie uczniów do umiejętności koncentrowania się na zadaniu,
  • w sferze dydaktycznej: zobrazowanie wychowankom roli wyczucia rytmu, w jakim porusza się przybór.

Liczba uczestników: dowolna.

Miejsce: dowolne, z dostępem do lonży czy też drążka zawieszonego na drabinkach (lub jak w oryginale – drzewa).

Przybory/przyrządy: linka, piłka umieszczona w siatce podwieszonej do lonży (drążka, gałęzi), laski gimnastyczne.

Ustawienie początkowe: rozsypka.

Fabuła/narracja: Jesteście rycerzami, którzy przygotowują się do udziału w turnieju. Laski gimnastyczne będą dla was lancami. Spróbujcie trafić nimi w cel dwanaście razy z rzędu. Utrudnieniem będzie dla was to, że cel będzie cały czas się poruszał. Postarajcie się to uwzględnić próbując go uderzyć.

Schemat przebiegu: Na drążku (lonży, gałęzi) zawiesza się siatkę zawierającą piłkę. Stojący wokół uczniowie kolejno starają się wielokrotnie trafić w nią laską gimnastyczną. Kto jako pierwszy zdoła zrobić to dwanaście razy pod rząd, ani razu nie chybiając, zwycięża.

„Rzucanie krąga da celu” [1869]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności wprawiania przyboru w ruch,
  • w sferze zdolności motorycznych: rozwijanie orientacji przestrzennej,
  • w sferze wychowawczej: wdrażanie uczniów do umiejętności koncentrowania się na zadaniu,
  • w sferze dydaktycznej: omówienie zależności pomiędzy szybkością toczenia się przyboru i utrzymywaniem przez niego kierunku przemieszczania się.

Liczba uczestników: dowolna.

Miejsce: dowolne o względnie równej nawierzchni, z wyznaczoną linią.

Przybory/przyrządy: kółka hula-hoop (obręcze), drewniany kołeczek (palik) – pachołek.

Ustawienie początkowe: w szeregu na linii.

Fabuła/narracja: Czy wiecie, co trzeba zrobić, żeby trafić w cel toczącym się przyborem? Za chwilę będziecie mogli to sprawdzić. Postarajcie się nadać obręczy dość dużą prędkość na początku. Dzięki temu powinna ona długo utrzymać kierunek przemieszczania się. 

Schemat przebiegu: Na podłożu ustawia się (wbija się) pachołek (słupek, palik). Każdy z uczestników kolejno rzuca (toczy) obręcz w jego stronę. Kto trafi w cel, zwycięża (zdobywa punkt). Wielokrotne powtórzenia.

„Gra w rzemiosła” [1869]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności odgrywania pantomimy,
  • w sferze zdolności motorycznych: rozwijanie zdolności różnicowania ruchów oraz dostosowywania się (do aktywności współuczestników) i reagowania na bodźce optyczne,
  • w sferze wychowawczej: wprowadzenie do zajęć atmosfery beztroskiej zabawy,
  • w sferze dydaktycznej: zilustrowanie uczniom przykładów sytuacji, w których trudno pogodzić koncentrowanie się na wykonywaniu bieżącego zadania z równoczesną gotowością do jego zarzucenia.

Liczba uczestników: dowolna.

Miejsce: dowolne.

Przybory/przyrządy: zbędne.

Ustawienie początkowe: uczniowie tworzą okrąg.

Fabuła/narracja: Na pewno nieraz przydarzyło się wam, że zagapialiście się i robiliście to, co w danej chwili okazywało się zakazane. Za chwilę będziecie mogli sprawdzić, jak poradzić sobie w takich przypadkach. Postarajcie się w porę reagować na zmianę sytuacji!

Schemat przebiegu: Jeden z uczestników jest królem; pozostali to rzemieślnicy. Każdy z uczniów wybiera dowolne niepowtarzalne zajęcie (zawód), robi to również król. Wszyscy równocześnie demonstrują swoje profesje (pantomima). W pewnym momencie król przestaje prezentować wybrany przez siebie zawód i rozpoczyna kopiowanie ruchów dowolnego uczestnika. Jest to sygnałem dla pozostałych osób do powstrzymania się od demonstrowania własnych zawodów. Uczeń naśladowany obecnie przez króla musi z kolei rozpocząć przedstawianie uprzedniego zajęcia samego władcy. Kto się pomyli, musi dać fant (traci punkt).

„Zagadka na pantomimy” [1873]

Cele:

  • w sferze umiejętności ruchowych: rozwijanie umiejętności odgrywania pantomimy,
  • w sferze zdolności motorycznych: ksz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy