Dołącz do czytelników
Brak wyników

Rozwój zawodowy

20 stycznia 2022

NR 53 (Styczeń 2022)

Gry zespołowe jako narzędzie rozwoju dyspozycji intelektualnych młodych ludzi

0 638

Podstawowym celem wychowania fizycznego dzieci i młodzieży jest w sposób świadomy i zamierzony kształtować postawy i stosunek młodego człowieka do swojego ciała, wspierać rozwój fizyczny, zdrowie, a także utrwalać zdrowe nawyki na przyszłość. Nie ma wątpliwości, że wychowanie fizyczne odgrywa rolę jednego z najważniejszych elementów w piramidzie rozwoju człowieka, gdyż to właśnie dzięki niemu, oprócz tych wszystkich aspektów związanych z fizycznością i zdrowiem, kształtowany jest jego charakter.

Dzięki wychowaniu fizycznemu uczymy się także, jak zdrowo żyć, jak dbać o swoje zdrowie i ciało, a także nabywamy wiele postaw prospołecznych: uczymy się współpracy, szacunku dla drugiej osoby, wspierania i wspomagania w trudnych momentach, empatii do drugiego człowieka. 

Ważnym aspektem wychowania fizycznego jest także rozwój dyspozycji umysłowych oraz intelektualnych młodego człowieka, a narzędziem, które świetnie rozwija te dyspozycje, są wszelkiego rodzaju gry zespołowe. Gry zespołowe posiadają wiele walorów związanych zarówno z rozwojem fizycznym, socjalnym, ale przede wszystkim umysłowym. Podczas gry młodzi gracze nieustannie muszą podejmować wiele różnorodnych decyzji, które mają wpływ na to, co się w tej grze dzieje, jaki jest końcowy wynik itd. To dzięki tym setkom, tysiącom różnorodnych decyzji, rozwijają się dyspozycje umysłowe młodych sportowców - uczniów i dlatego bardzo istotnym elementem w pracy nauczyciela - trenera jest świadome prowokowanie podczas ćwiczeń, treningów czy gier szkolnych takich sytuacji, gdzie młody gracz będzie mógł jak najwięcej tych decyzji podejmować.

POLECAMY

Umiejętność gry, dyspozycje graczy

Istotą gier zespołowych jest osiąganie założonych celów gry przez rywalizujące ze sobą zespoły, poprzez skuteczne rozwiązywanie zaistniałych sytuacji boiskowych. Trzeba pamiętać, że na gracza funkcjonującego w dowolnej grze zespołowej w każdym momencie oddziałuje wiele zmiennych warunkujących jego działanie, takich jak m.in.: 

  • zachowania i działania współpartnerów, 
  • zachowania i działania przeciwników, 
  • zachowania i działania trenera/nauczyciela, 
  • wynik gry,
  • reguły gry, 
  • miejsce znajdowania się piłki/krążka/itp.,
  • wyznaczone zadania do realizacji, 
  • okoliczności gry (miejsce, czas itp.). 

To wszystko powoduje, że młody gracz jest nieustannie w innej sytuacji i co za tym idzie, musi podejmować decyzje, które powinny być racjonalne i powinny wpływać na skuteczne wykonywanie działań. Celem procesu treningowego dzieci i młodzieży powinno być dążenie do sytuacji gdzie młody gracz będzie posiadać tzw. „umiejętność gry”.  Co to oznacza? Umiejętność gry polega na wyborze i stosowaniu świadomie lub intuicyjnie rozwiązań, które powodują zaskoczenie przeciwnika w zakresie kreatywności, wyboru lub szybkości działania. Proces trenowania umiejętności gry powinien polegać na doprowadzeniu do sytuacji, gdzie uczestnik gry w każdej sytuacji będzie w stanie podjąć najbardziej odpowiednią decyzję i wykonać najbardziej odpowiednie działanie – racjonalnie i skutecznie. Zaskoczenie przeciwnika kreatywnością może polegać na precyzji, elastyczności lub tworzeniu nowej jakości/nowego działania. Precyzja wykonania polega na bardzo dokładnym, zgodnym z perfekcyjnym wzorcem technicznym wykonaniu danego działania. Elastyczność działania będzie polegała na wykonaniu danego elementu gry w każdej – różnej sytuacji na boisku. Nowa jakość – to tworzenie nowych rozwiązań lub nowych kombinacji. Zaskakiwanie przeciwnika wyborem polega na różnorodnym sposobie rozwiązania danej sytuacji boiskowej, wyborze danego działania do rozwiązania tej sytuacji i jego skutecznego wykonania. Zaskakiwanie szybkością działania polega na jak najszybszym wykonywaniu danego działania w grze, ale także na zmianie tempa wykonania danych sekwencji ruchowych lub różnych działań, co w ostateczności będzie prowadzić do zaskoczenia przeciwnika (Panfil, 2012). 

Należy pamiętać, że umiejętność gry związana jest z dyspozycjami do gry, którymi gracz wykazuje się na boisku. Każda osoba posiada bowiem pewnego rodzaju predyspozycje, które podczas gry łączą się ze sobą i „miksują”, tworząc dyspozycje do konkretnej gry/dyscypliny. Oceniając charakterystykę młodego gracza, należy pamiętać o określeniu związków między właściwościami (predyspozycjami) organizmu a ich konkretnym wykorzystaniem (działaniem) i osiąganym skutkiem w grze. Panfil (2006, s. 50) notuje, że: „jeżeli stwierdza się istotne związki pomiędzy cechą czy zdolnością a sprawnością działania, to cechy te czy zdolności będą rozumiane jako dyspozycje do działania w danej grze, wskazując na ich umożliwiający lub ułatwiający wpływ na realizowane działanie”. Kiedy taka relacja nie występuje, ale wskazane cechy ujawniają się na ponadprzeciętnym poziomie, to wówczas można określić, że gracz cechuje się danymi zdolnościami. Dyspozycje do gry można podzielić na grupy, gdzie poszczególne predyspozycje będą posiadać wspólną charakterystykę. 

Ten podział wygląda następująco: 

  • grupa dyspozycji umysłowych, w których wyróżniamy: umiejętność podejmowania decyzji, wiedzę o grze, inteligencję,
  • grupa dyspozycji psychicznych, w których wyróżniamy: motywację gracza, osobowość, emocje,
  • grupa dyspozycji koordynacyjnych, w których wyróżniamy: kinestetyczne różnicowanie ruchów, dostosowanie motoryczne, równowaga, szybkość reakcji, rytmizacja, czucie przestrzenne, łączenie ruchów,
  • wymiary ciała/cechy antorpomotoryczne – wysokość ciała, masa ciała, obwody ciała (Superlak, 2008).

W sporcie dzieci i młodzieży bardzo ważnym aspektem jest fakt, że każdy młody osobnik rozwija się w swoistym – zróżnicowanym tempie, a to powoduje, że wymienione cechy (predyspozycje) rozwijają się nierównomiernie. Efektywne funkcjonowanie w grze zespołowej nie polega jedynie na posiadaniu wybranych cech motorycznych, zdolności czy też dyspozycji. Należy pamiętać, że każda z gier zespołowych, a także każda z funkcji, jaką pełnią gracze podczas gry, ma określoną zróżnicowaną specyfikę oraz zadania, a to powoduje, że będzie ona predestynować graczy o odmiennych dyspozycjach do gry (Mazur L., 2021).

Decyzje w grze

Patrząc na proces podejmowania decyzji oraz próbując szukać sposobów na usprawnienie tego procesu, należy zwrócić szczególną uwagę na grupę dyspozycji umysłowych. To połączenie tych predyspozycji pozwala na szybkie i poprawne podejmowanie odpowiednich decyzji, co wpływa na skuteczne działanie w grze. Patrząc na sam proces powstawania decyzji, należy zwrócić uwagę, że powstaje ona w wyniku przetwarzania wielu informacji zawartych w pamięci krótko- i długotrwałej i dotyczy konkretnej sytuacji na boisku. Młody gracz, aby wykonać dane działanie na boisku, przetwarza w bardzo krótkim czasie wiele informacji, m.in. dotyczących planu taktycznego gry, warunków gry, czynników osobniczych graczy na boisku oraz swoich, przebiegu gry, swoich dyspozycji psychomotorycznych i umiejętności, a także informacji pozyskiwanych z zewnątrz dotyczących przeciwnika itp. oraz doświadczeń nabytych podczas treningów czy poprzednich gier (Superlak, 2006). To wszystko wpływa na ostateczny efekt w postaci: podania, strzału, poruszania się w dane miejsce itd. Każdy nauczyciel wychowania fizycznego oraz trener w pracy z dziećmi i młodzieżą,  musi pamiętać, aby w jak największym stopniu prowokować sytuacje, gdzie młodzi uczestnicy gry będą samodzielnie podejmować jak największą liczbę decyzji, gdyż to wpływa na ich rozwój w tej dyscypli...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy