Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

9 marca 2021

NR 47 (Marzec 2021)

Kim jest trener? Jakimi cechami powinien odznaczać się najlepszy

47

Definicja trenera jest zapewne wszystkim naszym czytelnikom doskonale znana. Jest to bowiem osoba zajmująca się przygotowaniem fizycznym i psychicznym swoich podopiecznych (najczęściej drużyny lub grupy). Trener przeważnie jest wyspecjalizowany w jednej, konkretnej dyscyplinie (np. piłka nożna, rugby, koszykówka czy lekkoatletyka). Nadrzędnym jego zadaniem jest motywowanie i wyszkolenie osób, z którymi pracuje tak, aby osiągały one jak najwyższe wyniki.

Trener jako wzór do naśladowania

Znane wszystkim porzekadło „Jak Cię widzą, tak Cię piszą” dotyczy również pracy trenerskiej i wizerunku szkoleniowca. Trener odgrywa we wszystkich kategoriach wiekowych decydującą rolę w zakresie dalszego rozwoju. Powinien nie tylko być wzorem do naśladowania pod względem treści sportowej, ale również dawać pozytywny przykład życiowy. Szkoleniowiec pełni istotną funkcję wzorcową w uzupełnieniu do domu rodzinnego i szkoły (Drewes i Merkel, 2018). Wystarczy porozmawiać z byłymi lub obecnymi zawodnikami na temat swoich trenerów. Wielu z nich pamięta swoich pierwszych szkoleniowców, a niektórzy po latach, nawet będąc już sami trenerami, nie potrafią się inaczej zwracać niż z szacunkiem „trenerze”.

Cus wyglądał dokładnie tak, jak można sobie wyobrazić twardego trenera boksu. (...) Ten facet mówił jak twardziel. Poza tym był śmiertelnie poważny – Mike Tyson

Tymczasem ja płakałem niczym żołnierz, który zgubił się podczas misji i został bez swojego generała. (...) Pogrzeb Cusa odbył się w północnej części stanu Nowy Jork. Niosłem jego trumnę. Pojawili się wszyscy ważni ludzie ze świata boksu. Myślałem tylko o tym, że muszę odnieść sukces i oddać w ten sposób hołd Cusowi. Byłem gotów zrobić wszystko, żeby go uhonorować. Mike Tyson – tak największy twardziel boksu opisuje stratę swojego trenera.

Niektóre kompetencje i wartości przekazywane przez trenera:

POLECAMY

  • Punktualność – przede wszystkim zwracamy uwagę na czas rozpoczęcia treningu. Nierzadko wymaga to od trenera dzieci rozmowy z rodzicami, którzy spóźnieni przywożą zawodnika na trening. Pamiętajmy, aby spóźnienie egzekwować dodatkowymi zadaniami lub nawet wykluczeniem z jednostki treningowej w przypadku dużego spóźnienia lub powtarzającej się sytuacji. Nie zapominajmy, że sami w tym temacie nie możemy doprowadzić do sytuacji, że się spóźniamy. Trener powinien być przed treningiem, wykorzystując ten czas na przygotowanie sprzętu lub na ewentualne rozmowy z zawodnikami lub ich opiekunami.
  • Higiena – zwracajmy uwagę na to, czy zawodnicy na każdy trening mają przygotowany kompletny strój sportowy (zarówno odzież, obuwie, jak i ochraniacze). Po treningach czy zawodach należy zwrócić uwagę na konieczność kąpieli i przebrania się. Oczywiście strój trenera również nie powinien być brudny, sprany czy zdekompletowany. Pamiętajmy, że nasz wizerunek świadczy nie tylko o nas samych, ale również o akademii lub klubie, w którym pracujemy.
  • Sprawiedliwość – od trenera zawodnicy zawsze oczekują sprawiedliwego traktowania. Szczególnie starsi zawodnicy mają świadomość, że kiedy trener ma za co, to chwali, a kiedy musi skrytykować, to krytykuje. Ważne, żeby pamiętać, aby w takiej samej sytuacji zachować się identycznie. Jeżeli np. Janek za przekleństwo podczas meczu zszedł z boiska, to Filip za podobne wykroczenie również musi ponieść tę samą konsekwencję.
  • Sportowy tryb życia – jeżeli oczekujemy od zawodników, że będą odznaczać się sportowym stylem życia, sami również musimy być dla nich wzorcem. Nie wyobrażam sobie przykładowo, że trener na obozie zwraca uwagę na jedzenie chipsów czy słodyczy i ściga za to zawodników, a potem na ich oczach robi to samo. Jeżeli na przykład palimy, to nie róbmy tego na oczach dzieci. Niestety jeszcze zdarzają się trenerzy, którzy potrafią palić na boisku podczas treningu lub turnieju.

O tym, co dziś jest normalne dla zawodowych graczy – diecie, regeneracji, szczegółach związanych z funkcjonowaniem organizmu czy właściwym przygotowaniu do wysiłku – w Polsce jako pierwszy myślał Nawałka. (Olkowicz, 2016)

Właściwe formy kontaktu z innymi osobami – pamiętajmy, że jeżeli oczekujemy, aby nasi zawodnicy odzywali się z szacunkiem do siebie, rywali czy sędziego, my sami musimy w ten sposób funkcjonować. Niestety, jeżeli trener krzyczy na boisku i komentuje głośno decyzję sędziego, to jego zawodnicy również będą się w ten sposób zachowywać. Pamiętajmy, żeby nie dać się ponieść emocjom, a po meczu podejść do trenera przeciwnej drużyny i uścisnąć mu rękę. Zawodnicy wtedy również uczynią tak samo ze swoimi rywalami z boiska.

Trener jako selekcjoner

Pamiętajmy, robiąc nabory do drużyny, że nie można nie nadawać się do sportu. Szczególnie w grupach dziecięcych i młodzieżowych głównie chodzi o kształtowanie lepszych ludzi, a dopiero w dalszej kolejności sportowców. Każdemu zawodnikowi powinniśmy dać szansę spróbować swoich możliwości. Niektórzy nie nadają się do profesjonalnej ścieżki zawodniczej, ale chętnie będą uprawiać daną dyscyplinę amatorsko. Środowisko sportowe to nie tylko profesjonalni zawodnicy, ale również kibice, managerowie, dziennikarze, trenerzy, komentatorzy itd. Żeby jednak pokochać ten sport, należy go spróbować i wybrać swoją ścieżkę (Panfil, 2019). Głównym zadaniem jest wyłapać wśród wszystkich zawodników tych, z którymi w przyszłości możemy budować drużynę nastawioną na zdobywanie wysokich wyników. Pamiętajmy jednak, że w szkoleniu dzieci i młodzieży przede wszystkim należy skupić się na aspektach wychowawczych. Sprawmy, aby dzieci jak najdłużej chciały aktywnie spędzać wolny czas. Skupmy się na rozwijaniu ich umiejętności zawodniczych i czerpaniu przyjemności z trenowania oraz uprawiania danej dyscypliny. Zależy nam, aby zawodnicy zostali przykładowo mistrzami w Żaku? Czy pragniemy wychować przyszłych reprezentantów Polski? Zbyt wczesna selekcja, mylona z identyfikowaniem potencjału, może wykluczyć zawodnika, który dopiero za jakiś czas osiągnie swój talent, jak np. historia Lionela Messiego. Stąd wymaga się od trenerów ostrożności i ogromnej wiedzy oraz wyczucia. Selekcja to zestawienie zespołu z zawodników z najlepszymi umiejętnościami gry do uczestnictwa i odnoszenia sukcesów w wydarzeniach sportowych w najbliższej przyszłości, czyli tzw. zwycięskiej drużyny. Natomiast zadaniem trenerów jest również identyfikowanie potencjału, czyli możliwości rozwoju danego zawodnika w przyszłości, który aktualnie może nie łapać się jeszcze do tzw. dream teamu.

Trener jako ekspert od trenowania

Oczywiście, aby uzyskać stopień trenerski lub instruktorski w danej dyscyplinie, należy ukończyć kurs. Jednak nawet zdając egzaminy teoretyczne i praktyczne, otrzymując upragnione uprawnienia do prowadzenia zajęć w roli szkoleniowca, nie należy zapominać o samodoskonaleniu. Nie poprzestawajmy jedynie na obowiązkowych kursokonferencjach, które pozwolą nam przedłużyć aktualną licencję. Sięgajmy po aktualne publikacje z naszej dziedziny, ale również publikacje, które pozwolą nam na jak najwyższym poziomie realizować się w pracy trenerskiej. Korzystajmy z materiałów szkoleniowych innych trenerów nie tylko z kraju, ale również z zagranicy. Pamiętajmy, że sport ciągle się zmienia i wymaga od nas śledzenia najnowszych nowinek branżowych. Nie możemy poprzestać jedynie na starych, sprawdzonych metodach, kiedy świat sportu ciągle się rozwija. Najlepsi trenerzy są otwarci na nowe pomysły, które stopniowo testują na własnych jednostkach treningowych. Najważniejsze, żeby pamiętać, że trener nie może być trochę autorytetem, a trochę nie. Nawet jeśli nie zgadzamy się z danymi metodami treningowymi, to powinniśmy się z nimi zapoznać. Pamiętajmy, że zawodnicy oczekują od nas pełnego profesjonalizmu, tak samo, jak my od nich. Najbardziej zgubne dla każdego trenera jest przeświadczenie, że zdobył już całą wiedzę i nie nauczy się niczego nowego. Analizując przegrane drużyny, którą prowadzę, analizuję również swoją pracę trenerską. Jeżeli przykładowo zespół popełnił dużo błędów w obronie, zastanawiam się, jak jeszcze mogę doskonalić ten element gry. Po jakie nowe lub dawno niewykorzystywane ćwiczenia jeszcze sięgnąć. Trener powinien się ciągle rozwijać i zacząć specjalizować w tym, co robi. Pamiętajmy, że trenerem się jest, a nie bywa. Praca trenerska nie kończy się w momencie zakończonego meczu czy też treningu.

Trener jako pasjonat, miłośnik dyscypliny

Wybierz pracę, którą kochasz, a nie przepracujesz ani jednego dnia więcej w Twoim życiu. Konfucjusz

Pamiętajmy, że praca trenera nie może być traktowana jedynie jako pomysł na życie. Najlepiej, jeżeli jest to nasza pasja i zainteresowanie. Szczególnie zawodnicy, jako osoby przebywające z trenerem najdłużej, zauważają czy trener naprawdę kocha to, co robi i entuzjastycznie podchodzi do każdego kolejnego treningu. Zanim postanowisz zająć się pracą trenera, zastanów się m.in.:

  • Czy jesteś gotowy robić dla innych więcej niż oni zrobią dla Ciebie?
  • Czy jesteś gotowy być prawdziwym liderem i odpowiadać za innych? Nigdy nie przekładaj wyniku nad zdrowie swoich zawodników.
  • Czy potrafisz być cierpliwy i wyrozumiały?
  • Czy potrafisz swoją osobą inspirować innych? 
    (Liddiard, 2014).

Trener jako dobry organizator

Trener, organizując jednostkę treningową, planując mikrocykl, mezocykl czy makrocykl, powinien wybierać odpowiednie środki dostosowane do wieku oraz możliwości podopiecznych. Pamiętajmy, że w szkoleniu przechodzimy od elementów łatwych do trudniejszych oraz od znanego do nieznanego (Drewes i Merkel, 2018). Przygotowując trening, należy pamiętać o określonych zasadach i dyscyplinie. Zajęcia powinny rozpoczynać się punktualnie od zbiórki, na której trener przywita się z zawodnikami, sprawdzi obecność i przedstawi temat planowanego treningu. Jest to ró...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy