Dołącz do czytelników
Brak wyników

Rozwój zawodowy

10 marca 2022

NR 54 (Marzec 2022)

Uczeń z niepełnosprawnością intelektualną na lekcji WF – wskazania do pracy

0 1484

Niepełnosprawność intelektualna jest diagnozowana na czterech poziomach. Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną mogą uczęszczać do każdego typu szkoły – ogólnodostępnej, integracyjnej czy specjalnej. Decyzja o wyborze placówki należy do rodziców ucznia. Wychowanie fizyczne stanowi szczególnie ważny element w programie edukacji dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną.

Osoby z niepełnosprawnością intelektualną stanowią dużą grupę społeczną. Niepełnosprawność intelektualna to zaburzenie rozwojowe polegające na znacznym obniżeniu ogólnego poziomu funkcjonowania intelektualnego, któremu towarzyszą deficyty w zakresie zachowań adaptacyjnych (w szczególności niezależności i odpowiedzialności). Warto podkreślić, że niepełnosprawność intelektualna nie jest chorobą w sensie medycznym ani zaburzeniem psychicznym.

POLECAMY

Niepełnosprawność intelektualna – stopnie i charakterystyka

Wyróżnia się cztery stopnie niepełnosprawności intelektualnej: lekki, umiarkowany, znaczny i głęboki. Trudno jest scharakteryzować osoby z niepełnosprawnością intelektualną jako jednorodną grupę. Każda osoba z taką niepełnosprawnością jest inna pod względem swoich indywidualnych potrzeb czy trudności w funkcjonowaniu. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną różnią się między sobą i nie wynika to tylko ze stopnia ich niepełnosprawności. Osoby o tym samym stopniu niepełnosprawności intelektualnej rozwijają się i funkcjonują często na bardzo różnym poziomie. Dodatkowo dzieci te bardzo często obciążone są różnego rodzaju chorobami, które również niekorzystnie oddziałują na ich rozwój i hamują go.

Z niepełnosprawnością intelektualną często wiąże się opóźnienie rozwoju fizycznego oraz niezręczność ruchowa.

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym mają możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół, a więc i w szkołach ogólnodostępnych. Zalecenia co do formy kształcenia zapisane w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego są tylko sugestią. Decyzja o wyborze placówki należy do rodziców ucznia.

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim realizują podstawę programową kształcenia ogólnego. Kształcenie uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym jest poważnym wyzwaniem dla szkoły przede wszystkim z uwagi na odrębną podstawę programową oraz plan nauczania. Edukacja takich uczniów opiera się na indywidualnych programach edukacyjno-terapeutycznych. Mimo realizacji odrębnej podstawy programowej, ramowy plan nauczania zarówno dla uczniów z lekkim, umiarkowanym, jak i znacznym stopniem niepełnosprawności przewiduje zajęcia edukacyjne z wychowania fizycznego. 

Dzieci i młodzież niepełnosprawna intelektualnie w stopniu głębokim realizują obowiązek szkolny w formie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. Celem tych zajęć jest wspomaganie rozwoju, rozwijanie zainteresowania otoczeniem oraz rozwijanie samodzielności w funkcjonowaniu w codziennym życiu, stosownie do ich możliwości psychofizycznych oraz indywidualnych potrzeb rozwojowych.

Sprawność fizyczna osób z niepełnosprawnością intelektualną 

Liczne zaburzenia i deformacje wynikające z uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego osób z niepełnosprawnością intelektualną powodują, że rozwój somatyczny oraz motoryczny tych osób jest utrudniony, a co za tym idzie – są one bardziej niż osoby pełnosprawne narażone na negatywne skutki ograniczenia aktywności ruchowej.

Szerokie badania dotyczące rozwoju somatycznego i sprawności fizycznej osób niepełnosprawnych intelektualnie pokazują, że im głębszy poziom niepełnosprawności intelektualnej, tym bardziej opóźniony rozwój ruchowy. Jedynie osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim są w stanie osiągnąć podobny poziom sprawności fizycznej (w ruchach o nieskomplikowanej strukturze) co osoby z normą intelektualną, ale pod warunkiem czynnego uczestnictwa w zajęciach z wychowania fizycznego oraz pozaszkolnej aktywności ruchowej. Duże zróżnicowanie sprawnościowe niepełnosprawnych intelektualnie nakazuje, aby w procesie wychowania fizycznego i sportu oraz podczas wykonywania czynności zawodowych i domowych dobierać obciążenia, które będą dostosowane do ich możliwości wysiłkowych. 

Warto w tym miejscu wspomnieć, że osoby z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną często charakteryzują się większą masą ciała i wyższym BMI niż osoby z niepełnosprawnością w stopniu lekkim. Z kolei nadwaga (otyłość) sprzyja ograniczeniu aktywności ruchowej, a mała aktywność ruchowa dodatkowo nasila lub utrwala niską sprawność fizyczną.

WF uczniów z niepełnosprawnością intelektualną 

Zadaniem szkoły jest zapewnienie uczniom odpowiedniej dawki ruchu, a dla wielu uczniów, zwłaszcza tych z niepełnosprawnością intelektualną, są to jedyne formy zorganizowanej aktywności fizycznej, w jakich uczestniczą. W przypadku osób niepełnosprawnych intelektualnie zajęcia wychowania fizycznego służą nie tylko podtrzymaniu zdrowia i ogólnej sprawności, tak by mogły one jak najpełniej funkcjonować w życiu społecznym, ale są również formą rehabilitacji ruchowej czy elementem psychoterapii.

Główne cele zajęć wychowania fizycznego ucznia z niepełnosprawnością intelektualną, bez względu na jej stopień, są następujące:

  • Rozwijanie sprawności małej motoryki (ćwiczenia manualne, koordynacja rąk, stymulacja sensoryczna dłoni i rąk).
  • Rozwijanie sprawności dużej motoryki (kształtowanie prawidłowych pozycji wyjściowych do ćwiczeń, prawidłowej postawy, umiejętności elementarnych − lokomocyjnych, nielokomocyjnych, manipulacyjnych).
  • Doskonalenie reakcji równoważnych.
  • Stymulowanie dotykowe z uwzględnieniem czucia głębokiego.
  • Kształtowanie zdolności motorycznych (koordynacyjnych, siłowych, szybkościowych, wytrzymałościowych).
  • Wyzwalanie aktywności ruchowej przez zabawy sportowe oparte na naturalnej potrzebie ruchu.
  • Hartowanie organizmu (realizowanie zajęć na świeżym powietrzu).
  • Wdrażanie do dbałości o zdrowie, rozumienia związku aktywności fizycznej ze zdrowiem.
  • Wdrażanie do współdziałania w zespole, respektowania przepisów i zasad sportowych, w tym zasad fair play.
  • Kształtowanie postawy świadomego uczestniczenia uczniów w różnych imprezach sportowo-rekreacyjnych i masowych zawodach.
     
Tabela 1. Stopnie niepełnosprawności intelektualnej
Stopień
niepełnosprawności
Krótka charakterystyka
Lekki
  • umiejętności językowe pozwalające na posługiwanie się mową do codziennych potrzeb i podtrzymywania rozmowy,
  • niezależność w zakresie samoobsługi,
  • obniżona zdolność koncentracji uwagi,
  • trudności w uczeniu się,
  • ograniczona precyzja ruchów, słaba koordynacja
Umiarkowany
  • ograniczony zakres rozumienia i posługiwania się mową, ubogi zakres słownictwa,
  • dość dobra samoobsługa w czynnościach estetyczno-higienicznych, osoby te potrzebują jednak nadzoru,
  • opanowanie w ograniczonym zakresie takich umiejętności szkolnych, jak: czytanie, 
  • pisanie czy liczenie,
  • trudności w dłuższym skoncentrowaniu się na przedmiocie czy czynności,
  • ruchy mało precyzyjne, niezgrabne, wolne tempo czynności ruchowych
Znaczny
  • duże problemy w porozumiewaniu się z otoczeniem,
  • samodzielne wykonywanie prostych czynności związanych z samoobsługą,
  • poważne trudności z koncentracją uwagi, zapamiętywaniem oraz z wykonywaniem
  • poleceń,
  • słaba motoryka
Głęboki
  • niezdolność do samodzielnej egzystencji,
  • ograniczenia w zakresie poruszania się,
  • minimalna zdolność do komunikowania się z otoczeniem


Wskazówki do pracy 

Wskazania do pracy z uczniem z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim:

  • Stosowane ćwiczenia czy gry powinny być proste, o nieskomplikowanej strukturze ruchowej. Aby uczeń opanował daną umiejętność, możemy zapewnić mu większą ilość ćwiczeń lub wydłużyć czas na osiągnięcie umiejętności (w razie potrzeby możemy rozważyć zwolnienie ucznia z wykonania ćwiczeń przerastających jego możliwości ruchowe). Nie należy zmuszać ucznia do wykon...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy