Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja prozdrowotna

16 listopada 2021

NR 51 (Listopad 2021)

Tajniki skutecznej komunikacji

0 9

Praca nauczyciela wychowania fizycznego polega na ciągłym komunikowaniu się. Jej pod- stawę stanowi komunikacja na linii nauczyciel – uczniowie. Nie można jednak zapominać o innych grupach (np. rodzice, inni nauczyciele, dyrekcja szkoły itp.), z którymi wuefista wchodzi w interakcję. Skuteczne prowadzenie różnorodnej komunikacji wymaga poznania podstawowych zasad towarzyszących temu procesowi.

Komunikacja jest bardzo intuicyjnym procesem. Bez większego przygotowania teoretycznego jesteśmy w stanie dogadać się z drugim człowiekiem. Doskonale widać to na przykładzie niemowląt. Mimo iż nie potrafią mówić, to jednak są w stanie skutecznie uzyskać to, czego chcą. Problemem jest, gdy w tej komunikacji pojawiają się pewne zakłócenia. 

W pracy nauczyciela wychowania fizycznego pojawia się problem braku zrozumienia komunikatów, które stara się on przekazać swoim podopiecznym. Problem ten nie musi wynikać z braku chęci czy zwyczajnego nieposłuszeństwa uczniów. Jego przyczyną może być stosowanie niewłaściwych komunikatów lub używanie ich w niewłaściwy sposób. Prostym rozwiązaniem może okazać się poznanie modeli komunikacji i podjęcie próby wykorzystania ich we własnej praktyce. 

POLECAMY

Wspólne części wszystkich modeli

W teorii komunikacji mowa jest o kilku modelach, które mają ułatwiać proces porozumiewania się. Na przestrzeni lat ulegały one znacznym modyfikacjom, dodawano do nich nowe elementy, rozszerzano stare. W ten sposób w literaturze pojawiło się kilka schematów, które ułatwiają odnalezienie się w zagadnieniu komunikacji. Ważnym aspektem każdego kolejnego modelu są części, które pojawiały się we wcześniejszych opracowaniach. W ten sposób można odnaleźć elementy, które są niezmienne dla wszystkich modeli, stanowią trzon procesu komunikacji a ich poznanie jest podstawą do prowadzenia skutecznej i efektywnej komunikacji. Aby proces komunikacji mógł w ogóle zaistnieć, musi zostać spełniony kluczowy warunek. Musimy mieć informację, komunikat, który chcemy przekazać. Podczas lekcji wychowania fizycznego takich informacji będzie bardzo dużo – od zwykłego przywitania się i sprawdzenia obecności, poprzez wprowadzanie i respektowanie zasad organizacyjnych, na poleceniach i opisach ćwiczeń kończąc. 
Posiadanie informacji do przekazania warunkuje pojawienie się kolejnych dwóch części składowych modeli komunikacji, którymi są: nadawca i odbiorca komunikatu. Znajdują się oni po przeciwnych stronach komunikacji. Pierwszy formułuje komunikat, z wykorzystaniem odpowiedniego kanału koduje go i stara się go przekazać odbiorcy. Odbiorca z kolei odbiera docierający sygnał i stara się go zrozumieć (dekodowanie). To nie zawsze się udaje. Każdy ma bowiem własny bagaż doświadczeń, przeżyć, informacji, który sprawia, że konkretny komunikat może nie być zrozumiany. Doskonale widać to w przypadku bardziej doświadczonych edukatorów – trudno im zrozumieć język, jakim posługuje się młodzież; młodzież używa słów i pojęć, które nie znajdują się w obszarze ich słownictwa. Podobnie może wyglądać sytuacja komunikacyjna w drugą stronę, gdy nauczyciel wprowadza nową czynność ruchową i każe uczniom wykonać jakieś ćwiczenie, np. nie prezentując go podopiecznym, albo podając wynik biegu na 1000 m. Uczeń nie musi mieć świadomości, jak to wygląda w odniesieniu do innych. 

Na co zwrócić uwagę?

Podczas lekcji wychowania fizycznego komunikacja przeważnie będzie przybierała formę bezpośredniej rozmowy. W trakcie bezpośredniej interakcji nauczyciel przekazuje uczniowi lub grupie odpowiedni komunikat. Stosując ten kanał porozumiewania się, należy zwrócić uwagę na kilka czynników. 

Pierwszym z nich jest czas niezbędny do uzyskania informacji zwrotnej. W bezpośredniej rozmowie reakcja jest natychmiastowa. Zaraz po nawiązaniu kontaktu nadawca uzyskuje odpowiedź co do jego zrozumienia. Nie musi to być wcale odpowiedź słowna. Czasami będzie to gest, czasami słowa, a czasami korekta wykonywanej czynności. Będzie tak np. w przypadku, gdy zawodnicy na komunikat trenera zareagują zmianą ustawienia. Widząc zmianę, trener wie, że jego komunikat został zrozumiany. 

Drugim ważnym aspektem jest liczba przenoszonych wiadomości. W kontakcie bezpośrednim i rozmowie w cztery oczy jest ona największa w porównaniu z innymi kanałami komunikacji. W każdej chwili możemy zwrócić uwagę na reakcję odbiorcy i zmodyfikować komunikat w taki sposób, aby jak najlepiej odzwierciedlał intencje nadawcy. Podczas oglądania meczów siatkarskich czy koszykarskich widzimy, jak trenerzy żywo gestykulują, starając się przekazań niuanse ustawienia taktycznego. W bezpośrednim kontakcie możliwe jest to w najszerszym zakresie. Ważnym czynnikiem komunikacji jest także kontrola wysyłającego komunikat nad kompozycją wiadomości. Czasami szyk zdania może zmienić jego znaczenie. Wystarczy tylko na chwilę wstrzymać głos, by do wypowiedzi wkradł się element niepewności. Ponadto język polski jest bardzo skomplikowany i łatwo, zwłaszcza w emocjach, popełnić jakieś błędy językowe. Zdarza się, że pojawiają się one w kontaktach na linii nauczyciel – uczeń. W bezpośredniej rozmowie, która jest podstawą zajęć wychowania fizycznego, stopień kontroli nad kompozycją wiadomości jest umiarkowany. 

Jednym z najbardziej korzystnych aspektów komunikacji bezpośredniej, który powinien zostać wykorzystany przez nauczycieli wychowania fizycznego, jest stopień kontroli nad uwagą odbierającego informację. Bezpośredni kontakt pozwala na przekazanie dokładnych komunikatów. Jednocześnie pozwala na stosowanie zwrotów, sygnałów, gestów, które mają przyciągnąć uwagę odbiorcy. Nie bez przyczyny w sporcie pojawia się tak wiele gestów, które mają swoje znaczenie. W rozgardiaszu, jaki towarzyszy rozgrywkom, niekiedy ciężko usłyszeć, co ma do przekazania szkoleniowiec. Opanowany w trakcie treningów system komunikacji oparty na ruchach rąk pozwala przekazać odpowiednie informacje. Najpopularniejszym sposobem przywoływania uwagi uczniów podczas zajęć wychowania fizycznego jest gwizdek. Jego wykorzystanie informuje uczniów o tym, że za chwilę pojawi się komunikat. W ten sposób nauczyciel kontroluję uwagę swoich podopiecznych i kieruje ją na siebie. 

Nauczanie czynności ruchowych nie jest łatwym zadaniem. Nawet w przypadku gdy w konkretnym ćwiczeniu pokazane zostaną krok po kroku jego elementy składowe, może ono przysporzyć uczniom trudności. W tym miejscu pojawia się kolejny czynnik wpływający na komunikację. Chodzi o skuteczność przekazywania szczegółowych wiadomości. W komunikacji bezpośredniej jest ona bardzo niska. Skomplikowane zadania często charakteryzują się długimi opisami. Natłok informacji sprawia, że wcześniejsze wiadomości zostają wypchnięte z pamięci przez te pojawiające się później. Przywiązując wagę do tego, co słyszy aktualnie, uczeń zapomina o wcześniejszych wyjaśnieniach. Chcąc uniknąć problemu zapominania złożonych informacji, warto do ich przekazywania wykorzystać dodatkowe pomoce. Omawianie skomplikow...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy