Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja prozdrowotna

13 lipca 2018

NR 30 (Styczeń 2018)

Celiakia, alergia czy tylko nietolerancja glutenu?

0 229

W ostatnich latach jednym z najpopularniejszych trendów żywieniowych stała się dieta bezglutenowa. Co więcej, nietoleracji czy alergii na gluten przypisuje się większość problemów zdrowotnych występujących zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych. Niestety, wiele osób nie ma świadomości różnic pomiędzy nietolerancją glutenu, alergią czy chorobą trzewną, czyli celiakią.
 

Białka w ziarnie zbóż dzielą się na: albuminy, globuliny, prolaminy, gluteliny. W przypadku choroby trzewnej istotne znaczenie mają przede wszystkim prolaminy i gluteliny. Jedną z najlepiej poznanych prolamin zbóż jest prolamina pszenicy, zwana gliadyną, oraz gluteina pszenicy, zwana gluteniną. Gliadyna i glutenina po dodaniu wody tworzą gluten, ­który uznaje się za jeden z najczęściej uczulających alergenów (zaraz po mleku krowim). Szacuje się, że aż 10–15% alergików dotyka reakcja uczuleniowa na to białko.

Dolegliwości wywołuje przede wszystkim gliadyna, należąca do prolamin, której zawartość w białkach pszenicy, żyta i jęczmienia waha się od 25–40% ogólnej ­zawartości wszystkich białek. Do glutenu zalicza się także prolaminy inych zbóż, występujące pod różnymi nazwami gatunkowymi, tj.:

  • sekalina: prolamina z żyta,
  • hordeina: prolamina z jęczmienia,
  • awenina: prolamina z owsa.

Zarówno w celiakii, jak i w alergii objawy mogą być do siebie podobne, a łagodzenie ich występowania w obu przypadkach wiąże się z koniecznością zastosowania diety eliminacyjnej, czyli pozbawionej glutenu.

Jaka jest zatem różnica między tymi schorzeniami, w jaki sposób można je odróżnić i zdiagnozować oraz jakie są konsekwencje nieleczenia?

Celiakia

Celiakia (inaczej choroba trzewna, enteropatia z nadwrażliwością na gluten) jest chorobą, która, jak już wspomniano powyżej, dotyczy niewłaściwej reakcji na gluten występujący w żywności. Spożywanie produktów zawierających gluten przez osoby chore prowadzi do zaniku kosmków jelitowych, co powoduje wystąpienie zaburzeń wchłaniania, niedobory pokarmowe, a w konsekwencji niedożywienie.

Celiakia jest autoimmunologiczną chorobą uwarunkowaną genetycznie. Może się ujawnić w każdym momencie życia, jednakże w większości przypadków pierwsze objawy pojawiają się już od momentu rozszerzania diety niemowlęcia i pierwszych prób włączania zbóż glutenowych do dziecięcego jadłospisu. Inne typowe momenty ujawnienia się choroby to okres dojrzewania, ciąża u kobiet, silny stres, ciężka infekcja, operacja. Mimo iż prowadzone badania potwierdzają nieustanny wzrost zachorowań, to szacuje się, że w Polsce w dalszym ciągu duży odsetek osób chorych nie jest prawidłowo zdiagnozowany i żyje bez świadomości swojej choroby. Wynika to z faktu, że rozpoznanie nieprawidłowej rekacji na gluten jest o tyle utrudnione, że objawy są niespecyficzne, przez co nie od razu kojarzone z tą konkretną jednostką chorobową. Do najczęstszych objawów choroby trzewnej u dzieci zalicza się przede wszystkim złe samopoczucie po konsumpcji zbóż glutenowych (nawet minimalnych ilości), tj.: wzdęcia, bóle czy skurcze żołądka, uczucie przelewania. Często występują także biegunki bądź zaparcia (lub naprzemiennie). Prócz tego, w wyniku niedożywienia, jako podstawowej konsekwencji choroby trzewnej u dzieci, typowe są:

  • brak przyrostu lub spadek masy ciała,
  • uczucie zmęczenia, osłabienia i ogólna apatia,
  • obniżenie odporności,
  • niedobór żelaza i niedokrwistość,
  • ból mięśni i stawów,
  • obniżenie masy kostnej,
  • łatwość powstawania siniaków,
  • wysypka,
  • nieproporcjonalnie zwiększony obwód talii, tj. wystający brzuszek,
  • mimo niedożywienia – występowanie nadwagi lub otyłości.

Z kolei u osób dorosłych, prócz wyżej wymienionych, dochodzi często m.in. do:

  • przedwczesnego rozwoju osteoporozy,
  • niepłodności,
  • zawrotów głowy,
  • depresji.

W przypadku występujacych objawów koniecznie wykonać należy:

Oznaczenie parametrów biochemicznych krwi:

  • przeciwciała przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA),
  • przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG),
  • przeciwciała przeciwko deamidowanej gliadynie (potocznie: „nowej gliadynie” DGP lub GAF).

Na stronie internetowej celiakia.pl prowadzonej przez Polskie Stowarzyszenie Osób z Celikią i na Diecie Bezglutenowej podaje się, iż szczególnie dwa ostatnie z wymienionych przeciwciał wykazują wysoką wartość diagnostyczną. Nie jest konieczne oznaczanie wszystkich przeciwciał. Należy natomiast pamiętać, iż niezwykle istotne jest dodatkowe wykonanie badania:

  • IgA (immunoglobuliny A, biorą udział głównie w obronie błon śluzowych np. przewodu pokarmowego),
  • IgG (immunoglobuliny G, biorą udział w odpowiedzi wtórnej).

Mimo że wyżej wymienione specyficzne przeciwciała i ich obecność we krwi prawie zawsze potwierdzają występowanie celiakii, to wynik ujemny nie ­zawsze wyklucza rozpoznanie choroby. Dlatego też do pełnego rozpoznania choroby konieczne jest wykonanie biopsji jelita cienkiego.

Biopsja jelita cienkiego

Kluczowy etap w diagnostyce celiakii, wykonywany endoskopowo podczas gastroskopii (sonda z kamerą zostaje wprowadzona do wnętrza jelita w celu pobrania wycinków do badań). W pobranych podczas biopsji wycinkach jelita ocenia się zanik kosmków jelitowych w tzw. skali Marshala (od I do IV).

Badanie genetyczne

Stwierdzono, że w rozwoju celiakii największy udział mają allelle II klasy układu HLA kodujące antygeny HLA-DQ2 lub HLA-DQ8. Jeżeli u pacjenta wykryty zostanie jeden z dwóch powyższych alleli, oznacza to, że jest on nosicielem genu, który predysponuje do rozwoju choroby. Z kolei ich brak wyklucza istnienie celiakii i możliwość zachorowania na nią w przyszłości. Natomiast dodatni wynik badania nie stwierdza jednoznacznie, że jest się chorym na celiakię, a jedynie, ż...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy