Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja prozdrowotna

20 stycznia 2022

NR 52 (Styczeń 2022)

Wpływ sportu na kulturę. Jak zaprezentować uczniom inny wymiar aktywności fizycznej?

0 458

Sport stanowi jeden z najważniejszych obszarów życia człowieka. Wystarczy zaobserwować, ile osób jest zaangażowanych w tę sferę życia. Tak szerokie oddziaływanie sprawia, że aktywność ruchowa przenika do innych dziedzin funkcjonowania człowieka. Jedną z ważniejszych jest z pewnością szeroko rozumiana kultura. To właśnie ten wycinek ludzkiej działalności i jego powiązania ze sportem zostaną przedstawione w tym artykule.

Aktywność fizyczna i sport zataczają szerokie kręgi w życiu wielu osób. Z jednej strony chodzi o całe sztaby ludzi aktywnie biorących udział w rywalizacji sportowej (zawodnicy, trenerzy, fizjoterapeuci, menedżerowie itd.), z drugiej – o całe masy kibiców. Patrząc dalej, mamy dziennikarzy i naukowców relacjonujących i badających wydarzenia sportowe, wreszcie są artyści, graficy, firmy produkujące odzież oraz cały przemysł, który pośrednio związany jest ze sportem. 

Tak szerokie oddziaływanie sportu sprawia, że przenika on także do sfery kultury. Widowisko sportowe jest już nie tylko przejawem zwykłej rywalizacji, walki o zwycięstwo i sławę. Stanowi także inspirację dla różnych dziedzin sztuki czy szeroko rozumianej kultury. W przestrzeni literackiej pojawiają się teksty relacjonujące wydarzenia sportowe, sprawozdania czy reportaże – cała branża dziennikarstwa sportowego. W przestrzeni artystycznej znajdujemy obrazy poświęcone tematyce sportowej czy plakaty bardziej związane z kulturą masową, choćby informujące o rywalizacji sportowej. W dziedzinie rzeźbiarstwa, projektowania mamy np. medale, które coraz częściej przybierają formę małych dzieł sztuki. Dotyczy to nie tylko odznaczeń za najważniejsze sportowe wydarzenia, ale także za udział w masowych zmaganiach. Mamy świat sportowej mody z prezentacjami kolekcji olimpijskich. Mamy wreszcie sportowy film. 

Jak widać, sport znajduje swoje odzwierciedlenie w wielu dziedzinach ludzkiej działalności. Szerokie występowanie aktywności fizycznej daje mnóstwo możliwości do zaprezentowania sportu podczas lekcji wychowania fizycznego. Warto zastanowić się nie nad tym, czy, ale jak zaprezentować inny wymiar sportu. Jest to szczególnie istotne, gdyż w ten sposób możemy przekonać do samego sportu nawet te osoby, które nie są nim specjalnie zainteresowane, a aktywny udział w zajęciach wychowania fizycznego traktują jako nieprzyjemny obowiązek, a nie realną szansę na rozwój. 

POLECAMY

Starożytne korzenie sportu w kulturze

Ujęcie sportu w szeroko rozumianej kulturze swoimi korzeniami sięga czasów starożytnych. W tym kontekście należy rozpatrywać przede wszystkim igrzyska olimpijskie. Już sama ceremonia ich otwarcia stanowiła swego rodzaju przedstawienie teatralne. Połączenie tych uroczystości z obrzędami religijnymi dodatkowo nadawało rangę temu wydarzeniu. 

Jednak przejawy kultury w sporcie to nie tylko ceremoniał. Przede wszystkim należy tu wspomnieć o samej aktywności fizycznej. Piękno sportu zamknięte w ciałach atletów, perfekcyjnie wykonywanych ruchach znalazło swoje odzwierciedlenie np. w rzeźbie. Najsłynniejszym chyba przykładem jest Dyskobol – rzeźba autorstwa Myrona, który w swoim dziele oddał kunszt nie tylko swojego artystycznego warsztatu, ale także sportowego rzemiosła.

To właśnie rzeźba i możliwość postawienia własnego pomnika stanowiła jedną z głównych motywacji udziału w igrzyskach olimpijskich, zwłaszcza w początkowej fazie rozwoju tej imprezy, kiedy nie została ona jeszcze splamiona profesjonalizmem i walką o dobra materialne. 

Innym przejawem syntezy kultury i sportu była literatura. Wśród najbardziej rozpowszechnionych dzieł starożytnych, w których pojawia się motyw aktywności fizycznej należy wymienić Iliadę oraz Odyseję Homera. W tych dziełach sport zyskał znaczące miejsce. Współzawodnictwu poświęcone zostały całe księgi. Znacząca ranga sportu była dodatkowo podkreślana poprzez łączenia zmagań sportowych z uroczystościami religijnymi. Tak było np. w Iliadzie, w której zmagania atletów towarzyszą pogrzebowi Patroklesa. 

Warty zauważenia jest także fakt, iż każdy zwycięzca początkowych edycji igrzysk mógł zamówić na swoją cześć odę. Dzięki temu pamięć o nim i o jego wyczynach była zapisywana na kartach historii w szczególny sposób. 

Jednym z najbardziej wyraźnych przejawów łączenia kultury fizycznej i sztuki są malowidła na wazach. Stanowią one główne źródło informacji o starożytnym współzawodnictwie. Współcześni badacze na ich podstawie starają się odtworzyć zasady rządzące światem starożytnego sportu. Wazy stanowią nie tylko przejaw kunsztu artystów je tworzących, ale przede wszystkim są pochwałą dla wysiłku fizycznego. 

Ścieranie się kultury fizycznej i filozofii

Ranga sportu i aktywności ruchowej w świecie starożytnym była tak znacząca, że znalazła swoje odzwierciedlenie także w filozofii. Już w starożytności pojawił się nurt idealistyczny, który został zapoczątkowany przez Anaksagorasa, a później kontynuowany przez Arystotelesa. Zgodnie z tym nurtem ciało i troska o ciało stanowiły jeden z dwóch głównych warunków decydujących o człowieczeństwie. Perfekcja i doskonałość ciała miała iść w parze ze sprawnym umysłem. Niemniej jednak sprawność intelektualna wiodła prym i była ceniona bardziej niż cielesność. Można stwierdzić, że jest to odzwierciedlenie sportu arystokratycznego, przeznaczonego dla wyższych klas społecznych, który stanowi jedynie dodatek do pełnego kulturalnych rozrywek życia towarzyskiego. 

Nieco odmienny charakter miała chociażby filozofia epikurejczyków. Głosili oni, że przyjemności duchowe i cielesne należy traktować na równi. Szczęście, które stanowi ważny aspekt życia, można osiągnąć nie tylko biorąc udział w intelektualnych ucztach, rozprawach i dysputach filozoficznych, ale także poprzez powszechny udział w aktywności ruchowej. Takie podejście można traktować jako podwaliny pod współczesny sport masowy, który w równym stopniu dostępny jest dla każdego. 

Utylitarny charakter kultury starożytnej 

Tak częste przejawy łączenia kultury fizycznej i innych gałęzi szeroko rozumianej kultury stanowią przyczynek do tworzenia dzieł sztuki. Ale ich rola była także bardziej pragmatyczna – dzieła sztuki spełniały też funkcje bardziej utylitarne. Prezentowanie wyczynów sportowców na wazach, w tekstach literackich czy w formie pomników i rzeźb miało na celu wzbudzenie w społeczności potrzeby dbania o własne ciało. 

To z kolei przekładało się na zwiększanie zainteresowania aktywnością ruchową w społeczeństwie i częstszym jej podejmowaniem przez zwykłych obywateli. Z tego miejsca już tylko niewielki krok dzieli nas od wykształcenia sprawnego obywatela, a tym samym idealnego kandydata np. do wojska. Powszechna obecność aktywności fizycznej dawała więc poczucie większego bezpieczeństwa, gdyż sprawny obywatel jest w większym stopniu zdolny do obrony państwa przed atakami wrogów. Drugim ważnym aspektem łączenia kultury i sportu był aspekt motywacyjny. Dzięki prezentacji osiągnięć sportowców mieszkańcy greckich miast-państw zyskiwali bodziec do regularnej aktywności, a w konsekwencji także zachętę do udziału w zawodach. 

Taka hierarchia – najpierw sprawny obywatel zdolny do obrony państwa, później powszechny udział w aktywności ruchowej, co wskazuje na wysoce utylitarny charakter pojawiania się sportu w kulturze; najpierw obrona miasta, później powszechna przyjemność, a wszystko to połączone ze sztuką. 

Od starożytności do współczesności 

Powyższy opis pokazuje, jak ważną rolę wśród starożytnych odgrywał nie tylko sport, ale także sztuka. Widzimy, jak wiele dzieł powstało na styku tych dwóch dziedzin. 

W kolejnych epokach sport stracił na znaczeniu. Dotyczy to zwłaszcza średniowiecza, w którym na pierwszy plan wysunęły się wartości duchowe, religijne. Sport i cała aktywność fizyczna zostały usunięte w cień. Nie były istotne w drodze do zbawienia, które można było osiągnąć poprzez modlitwę i pracę. Aktywność ruchowa rozpatrywana była jako zabawa, a tej nie uznawano za element potrzebny do zbawienia. 

W okresie renesansu ponownie zainteresowano się ciałem człowieka. Znalazło to odzwierciedlenie np. w rozwoju medycyny. Aktywność ruchowa ponownie pojawiła się w przestrzeni społecznej, sport na nowo zyskiwał na znaczeniu. Był to początek drogi do miejsca, w którym sport znajduje się obecnie. 

Współczesne łączenie kultury i sportu

Obecnie możliwości łączenia kultury ze sportem są praktycznie nieograniczone. Dzięki rozwojowi techniki i pomysłowości ludzi mamy do czynienia z opcjami, które nie śniły się naszym przodkom. Coraz częściej relacje ze sportowych wydarzeń przybierają formę sztuki. Współpraca operatorów kamer, techników, realizatorów dźwięku i obrazu oraz wielu innych ekspertów sprawia, że jesteśmy w stanie dostrzec nawet najmniejszy szczegół, grymas na twarzy zawodnika, a z drugiej strony możemy uzyskać szeroki obraz widziany np. z lotu ptaka, a raczej helikoptera. 

Ciekawym obszarem możliwym do wykorzystania podczas lekcji wychowania fizycznego...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy