Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nauczyciel WF w roli trenera

19 listopada 2019

NR 40 (Styczeń 2019)

Koordynacyjne zdolności motoryczne w szkoleniu sportowym dzieci i młodzieży

0 17

Nie ulega wątpliwości, jak ważna jest koordynacja ruchowa w szkoleniu sportowym. Warto zatem podczas swoich codziennych zajęć wychowania fizycznego postawić na stałe kształcenie tych zdolności.

Przez lata zdefiniowanie pojęcia „koordynacja ruchowa” budziło wiele wątpliwości i nie było łatwe. Pierwsze próby określenia tej zdolności motorycznej podejmowano w połowie lat 50-tych ubiegłego wieku (mi in. Zimkin 1995). Później, przez wiele lat, prowadzono badania, których celem było również określenie struktury koordynacji ruchowej (m.in. Ważny 1981, Kasa 1985, Szopa 1989). Obecnie, wydaje się, że problem został rozwiązany.

Koordynacja ruchowa jest to zdolność do wykonywania złożonych przestrzennie i czasowo ruchów, przestawiania się z jednych zadań ruchowych na inne, jak również rozwiązywania nowych, nieoczekiwanie pojawiających się sytuacji ruchowych (Śledziewski, Sozański, Kosmol 1999). 

Wielu teoretyków i praktyków sportu zauważa, że w dyscyplinach sportu o charakterze technicznym, istnieje ścisła współzależność poziomu koordynacji ruchowej, techniki sportowej i wyniku (Szopa 1992, Starosta 1993, Bora 1994 i inni). 

Podejmowano też badania próbujące określić wpływ koordynacji ruchowej na technikę i skuteczność w poszczególnych dyscyplinach sportu (np. tenis, siatkówka, hokej na trawie, gimnastyka artystyczna, łyżwiarstwo figurowe, skoki narciarskie, lekkoatletyka).  

Zauważono też, iż poziom wybranych elementów składowych koordynacji ruchowej zmieniał się w różnych okresach treningu sportowego (m.in. Starosta 1990, Szczepanik 1993).

Stwierdzono również, że między 7., a 11. rokiem życia dziecka niezbędna jest szczególna troska o maksymalny rozwój koordynacji ruchowej zarówno pod względem ilościowym, jak również jakościowym. Stanowić to będzie odpowiedni fundament dla późniejszego motorycznego doskonalenia młodego osobnika, niezależnie od uprawianej dyscypliny sportu (Starosta 1993). 

Powyższe informacje wskazują, jak ważna jest koordynacja ruchowa w szkoleniu sportowym. Na rycinie 1 zaprezentowano podstawowe elementy składowe koordynacyjnej sfery motoryczności człowieka.

Rycina 1. Podstawowe składowe koordynacyjnych zdolności motorycznych

 

Równowaga umożliwia utrzymanie pozycji ciała (równowaga statyczna) oraz zachowanie tego stanu  w czasie czynności ruchowej albo po jej zakończeniu (równowaga dynamiczna). Dotyczyć ona może ruchów wykonywanych w jednym kierunku lub też wokół osi ciała. W równowadze statycznej lub w czasie bardzo powolnych ruchów, główną rolę spełnia analizator kinestetyczny, natomiast w dynamicznej (lokomocyjnej i obrotowej) przedsionkowy (Raczek, Mynarski, 1992). 

Zdolność ta odgrywa bardzo ważną rolę w wielu sportach indywidualnych (np. gimnastyka artystyczna, akrobatyka, skoki do wody). Jej elementy można również zaobserwować w niektórych sportach zespołowych. Doskonalenie tej zdolności motorycznej nierozerwalnie łączona jest z rozwojem osobniczym.

Orientacja przestrzenna umożliwia określenie pozycji ciała oraz jego zmian w trakcie ruchu całego ciała (a nie jego części) w przestrzeni i czasie, w odniesieniu do ustalonego pola działania (np. boiska, sali, przyrządu) lub poruszającego się obiektu (partner, przeciwnik, piłka), łącząc w sobie postrzeganie i działanie motoryczne. Orientacja w przestrzeni związana jest z postrzeganiem czasowych parametrów ruchu i ich zmian (Szopa, 1992). 

Odpowiedni poziom tej zdolności zapewnia skuteczność wykonania czynności ruchowych, występujących w większości zespołowych gier sportowych, jak również niektórych sportów indywidualnych (np. łyżwiarstwo figurowe, żeglarstwo, gimnastyka, lekkoatletyka, orientacja sportowa).

Szybkość reakcji pozwala na jak najszybsze zainicjowanie i wykonanie celowego, krótkotrwałego działania ruchowego na określony sygnał, w które zaangażowane może być całe ciało lub jego części (Raczek, Mynarski, Ljach, 2002). 

Zdolność ta bardzo często utożsamiana jest tylko ze sportami (m.in. pływanie, biegi lekkoatletyczne), gdzie sygnał (np. dźwiękowy) rozpoczyna daną czynność ruchową. Jest to jednak zbyt duże uproszczenie. W wielu dyscyplinach indywidualnych czy zespołowych grach sportowych, spotyka się sytuacje, gdzie szybkość reakcji (zapoczątkowania ruchu) decyduje o efektywności działania w walce sportowej.

Antycypacja umożliwia przewidywanie czasu i miejsca pojawienia się obiektu w przestrzeni i wykonanie odpowiedniego działania (Payne, 1986). 

W zespołowych grach sportowych bardzo często występują sytuacje, w których zdolność przewidywania (czasu i kierunku lotu piłki, ruchu przeciwnika czy działań współpartnera) decyduje o skuteczności akcji. Podobnie jest w niektórych sportach indywidualnych, np. sportach walki.

Koordynacja wzrokowo-ruchowa umożliwia współdziałanie funkcji wzrokowych i ruchowych (Szopa, 1992)....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy