Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja prozdrowotna

19 listopada 2019

NR 40 (Styczeń 2019)

Najczęstsze urazy u uczniów podczas zajęć wychowania fizycznego – jak zapobiegać i jak sobie z nimi radzić

0 11

Wychowanie fizyczne jest specyficznym przedmiotem, na którym uczniowie są w większym stopniu narażeni na obrażenia. Prawdopodobieństwo wystąpienia urazu podczas zajęć wychowania fizycznego wzrasta proporcjonalnie do stopnia trudności zajęć czy ćwiczeń. Jak przygotować lekcje, aby uczniowie byli na nich bezpieczni?

Każdego roku w czasie zajęć ruchowych zdarza się wiele nieszczęśliwych wypadków. Przeważnie są to drobne urazy ciała, bywają jednak wypadki poważne, także śmiertelne. Do najczęściej spotykanych urazów należą stłuczenia, otarcia, rany, skręcenia czy zwichnięcia stawów. Rzadsze są natomiast złamania. 

Stłuczeniu ulegają najczęściej kończyny dolne, tułów oraz twarz, głównie w trakcie gry w piłkę, np. w czasie zderzenia się z przeciwnikiem lub wskutek nagłego uderzenia piłką. Otarcia i rany powodowane są głównie przewróceniem się ucznia. Zwichnięcia i uszkodzenia stawów występują najczęściej w wyniku niewłaściwego ustawienia stopy lub na skutek nagłego zatrzymania się. 

Częstość występowania urazów i ich rodzaj zależy w dużej mierze od specyfiki aktywności sportowej, w których czołowe miejsce zajmują zespołowe gry sportowe, zapewniając najwyższy odsetek urazów.
 

Tabela 1. Urazy charakterystyczne dla lekcji wychowania fizycznego i pierwsza pomoc

Rodzaj urazu Charakterystyka Główne objawy Pierwsza pomoc
Stłuczenia stłuczenia należą do najczęściej występujących urazów tkanek miękkich u dzieci. Powstają one przy uderzeniu lub upadku na twarde podłoże ■  punktowy ból 
■  obrzęk stłuczonego obszaru
■  siniak lub krwiak 
■  uczucie ciepła w stłuczonym miejscu 
■  wrażliwość na dotyk
udzielenie pierwszej pomocy polega na zastosowaniu zimnych okładów i opatrunku uciskowego. Urazy takie na ogół nie 
pozostawiają następstw
Skręcenie stawu uraz polegający na przekroczeniu fizjologicznego zakresu ruchu w stawie ■  ostry ból w okolicy stawu, ograniczający jego ruchomość, nasilają go próby wykonania ruchu
■ krwiak i obrzęk
■ wzmożone ocieplenie skóry w okolicy stawu
pierwsza pomoc polega na odciążeniu, unieruchomieniu kończyny i zastosowaniu zimnych okładów (najlepiej lodem). Po wstępnym opatrzeniu skręcenia poszkodowaną osobę powinno się zawieźć do najbliższego szpitala
Rany i skaleczenia raną nazywamy przerwanie ciągłości skóry oraz znajdujących się głębiej tkanek. Rozległość i głębokość ran zależy od rodzaju urazu, jego siły i miejsca, na które działał ■  krwawienie
■  uczucie nadmiernego ciepła wokół rany
■  uczucie pulsowania rany
■  ból i pieczenie
ranę należy przemyć czystą wodą, zdezynfekować. Po odkażeniu można przykleić na ranę lub skaleczenie plaster
Otarcia otarcia to rodzaj rany. Są one płytkie –
uszkodzeniu ulega tylko powierzchowna warstwa skóry. Powstają zazwyczaj pod wpływem przesunięcia skóry po twardym lub szorstkim podłożu
■  niewielkie krwawienie
■  ból i pieczenie
pierwsza pomoc jest taka sama, jak przy ranach i skaleczeniach
Zwichnięcia 
stawu
zwichnięcie stawu polega na przemieszczeniu końców kości względem siebie,
poza fizjologiczne położenie
■ silny ból
■  obrzęk 
■  upośledzenie ruchomości
■  zniekształcony obrys stawu
■  patologiczne ustawienie kończyny
pierwsza pomoc przy zwichnięciach polega na unieruchomieniu kończyny i ochłodzeniu (najlepiej lodem). Unieruchomioną kończynę pozostawia się
w takim ustawieniu w jakim znalazła się po wypadku. Natychmiast wzywamy karetkę pogotowia lub transportujemy poszkodowanego do lekarza
Złamania złamanie to przerwanie ciągłości kości powstałe w wyniku działania siły większej niż kość może wytrzymać. Wyróżnia się złamania zamknięte – złamanie bez rozerwania skóry i złamania otwarte –
z przerwaniem ciągłości skóry
■  zniekształcenie zarysów kończyny
■  tkliwość dotykowa w okolicy złamania
■  trzeszczenie i tarcie odłamów kostnych
■  ból nasilający się przy ruchu
■  krwiak i obrzęk 
złamaną kończynę należy zabezpieczyć, unieruchamiając dwa sąsiadujące ze złamaniem stawy (poniżej złamania i powyżej złamania), a następnie wzywamy pogotowie. Nie wolno nastawiać ani poruszać uszkodzoną kończyną.
W przypadku złamania otwartego, kiedy pęknięta kość przebija skórę, pod żadnym pozorem nie należy próbować wpychać wystających kości do rany. Jeśli istnieje taka możliwość, trzeba tylko ranę przykryć jałowym opatrunkiem, starając się nie przemieścić odłamków kostnych

 

Z analizy wypadkowości na lekcjach wychowania fizycznego wiadomo, że chłopcy ulegają znacznie częściej wypadkom niż dziewczęta. Na stan ten wpływa między innymi odmienny program zajęć wf, chłopcy bardziej lubią zajęcia sportowe, poza tym chętniej podejmują ryzyko trudnych ćwiczeń, narażając się niewspółmiernie częściej na urazy i obrażenia.

Przepisy dotyczące bezpieczeństwa ucznia w szkole 


Zapewnienie uczniom bezpieczeństwa w placówkach oświatowych jest podstawowym obowiązkiem dyrektorów szkół, nauczycieli (w tym nauczycieli wf), pracowników administracji i obsługi. Uczeń musi być bezpieczny w trakcie wszystkich zajęć obowiązkowych i nieobowiązkowych, organizowanych przez szkołę na terenie placówki, jak i poza nią.

Taki obowiązek nakładają przepisy prawa, między innymi:
ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2018 r.,
poz. 917 ze zm.), ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2198 ze zm.), ustawa z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 996 ze zm.), ustawa z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 967), rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69 ze zm.).


Przyczyny wypadków i

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy