Dołącz do czytelników
Brak wyników

Lekcja WF z pomysłem

9 lipca 2019

NR 38 (Lipiec 2019)

Nauka elementów sztuki przetrwania kształtowaniem umiejętności survivalowych i wiedzy przyrodniczej

0 98

Survival, czyli sztuka przetrwania, utożsamiany jest najczęściej z umiejętnościami budowy szałasów, rozpalania ognia oraz jedzeniem przeróżnych rzeczy z otaczającego nas świata ożywionego. W istocie survival jest rodzajem aktywności człowieka, polegającej na gromadzeniu wiedzy i nabywaniu umiejętności związanych z przetrwaniem w warunkach ekstremalnych.

Można powiedzieć, że człowiek traktujący sztukę przetrwania poważnie, nieustannie kształtuje swoje zwyczaje, ćwiczy określone umiejętności i stale zdobywa wiedzę, której nie da się zawrzeć w pojedynczym tomie, nawet najgrubszej książki. Survivalu nie da się po prostu nauczyć. Możemy jedynie zgłębiać jego tajniki, a to, czy przetrwamy w ekstremalnych warunkach, będzie zależało od kilku czynników, m.in. stanu psychiki, wiedzy i umiejętności dostosowanych do określonej sytuacji oraz, niestety, zbiegu okoliczności. Ten ostatni będzie miał oczywiście wpływ tym mniejszy, im będziemy silniejsi, sprawniejsi i mądrzejsi, ale nigdy nie pozostanie bez znaczenia. Jedno jest pewne, nawet nie doświadczając skrajnych sytuacji, ciągły trening survivalowy zwiększa pewność siebie. 

Czym jest trening survivalu?

Jest to zbiór praktyk, takich jak uczenie się określonych zagadnień z zakresu m.in. botaniki, zoologii, toksykologii, geologii, topografii i terenoznawstwa, meteorologii, chemii. Jest również ćwiczeniem umiejętności z dziedzin: łowiectwa, wspinaczki górskiej, udzielania pierwszej pomocy, walki wręcz lub dostępnymi w otoczeniu przedmiotami, strzelectwa, wreszcie znajdowania i budowania schronienia, rozpalania ognia itd. Wymieniać można długo, a lista zapewne pozostanie otwarta. Właśnie z tego powodu trudno jest być prawdziwym ekspertem w sztuce przetrwania. Polujący ze sztucerem myśliwy zna doskonale zwyczaje zwierząt, ale przypuszczam, że byłby bezradny, gdyby skończyła się mu amunicja i musiałby własnoręcznie wykonać łuk. Czy wiedziałby z jakiego gatunku drzewa go zrobić, jaką gałąź wybrać, jak ją wysuszyć i obrabiać? Czy doskonale poruszający się w terenie górskim alpinista znalazłby pożywienie, gdyby skończyły mu się liofilizaty? To tylko przykłady wskazujące na fakt, iż specjalizacja jedynie w wąskiej dziedzinie jest wrogiem sztuki przetrwania. Tyle tytułem wstępu. Czas na konkrety. Powyższe rozważania są ważne dla uświadomienia sobie, a na pewnym etapie również uczniom, istoty zagadnienia. Zbyt wczesne odkrycie całej prawdy może okazać się niewskazane. Od czego zatem zacząć? Co stanowić powinno „podstawy” sztuki przetrwania na zajęciach z młodzieżą? Bez wątpienia powinny one zawierać praktyczne szkolenie z pierwszej pomocy. Umiejętność zahamowania krwawienia czy usztywnienia złamanej kończyny może niejednokrotnie zadecydować o przeżyciu w trudnej sytuacji. Ponadto sytuacja taka jest jedną z najbardziej prawdopodobnych. Po tym etapie można przystąpić do aktywności typu rozpalania ognia i budowy schronienia. Do tego pierwszego dobrze jest użyć krzesiwa, gdyż pozwala ono względnie łatwo rozpalić ogień i zrobić przy tym wrażenie na widzach. Warunkiem sukcesu jest idealnie suchy i rozdrobniony materiał palny, np. przekształcona w puch kora brzozy. Najprostszym rozwiązaniem jest użycie płatków kosmetycznych, które po zmechaceniu zajmują się ogniem od kilku pierwszych iskier. By zapobiec ich zamoczeniu w terenie, należy je obustronnie zaizolować szeroką naprawczą taśmą, którą przed użyciem nacina się z jednej strony nożem. Inne sposoby rozpalania, takie jak łuk ogniowy czy użycie sporządzonej z kawałka lodu soczewki, wymagają dużej wprawy i są bardzo pracochłonne. Podczas palenia ogniska można zademonstrować różne sposoby przyrządzania pożywienia. Przykładowo na rozgrzanym, płaskim kamieniu można usmażyć jajko lub dla prawdziwych smakoszy ugotować ślimaki winniczki (zbieramy tylko te największe powyżej 3 cm średnicy). Przy tego rodzaju praktykach dobrze jest uczulić uczniów na kwestie ochrony przyrody. Palenie odciętych gałęzi zdrowych drzew raczej nie przyjdzie nikomu do głowy, bo palą się gorzej niż suche, ale nie wolno dopuścić do jedzenia chronionych gatunków roślin i zwierząt. Jeśli ktoś chce spróbować żabich udek, niech jedzie do Francji, ponieważ w Polsce wszystkie płazy są prawnie chronione. Chętnym można powiedzieć, że żaba smakuje jak kurczak i będzie to szczera prawda. Można za to do woli zajadać się rakami pręgowanymi, które jako gatunek inwazyjny wyparły raka szlachetnego z naszych jezior. Wystarczy po zmroku z kawałkiem rozpalonego drwa brodzić przy brzegu w jeziorze. Raki w nocy wychodzą z ukrycia, a wówczas mamy zapewniony dostęp do znakomitej jakości zwierzęcego białka. 

Schronienie

Kwestia budowy bądź znalezienia schronienia ogranicza się najczęściej do zrobienia szałasów. Tak jak w przypadku rozpalania ognia, podczas budowy schronienia, początkujący adepci survivalu będą zachwyceni. Na początku należy znaleźć dogodne miejsce do nocowania. Nie powinno się ono znajdować w terenie niebezpiecznym (zagłębienia zagrożone zalaniem podczas opadów, miejsca pod pojedynczymi drzewami, narażone na uderzenia piorunów podczas burzy itp.). Do zbudowania szałasu można wykorzystać przewrócone drzewa lub postawić całą konstrukcję samodzielnie. Poszycie dachu wykonuje się z ulistnionych gałęzi drzew, im jest ich więcej, tym skuteczniej odizolują od wiatru i dłużej zachowają szczelność podczas deszczu. Na podłożu, wewnątrz szałasu należy ułożyć warstwę drobnych gałązek, która spełni rolę materaca. Oczywiście w naszych warunkach klimatycznych trudno jest przetrwać w szałasie przez dłuższy czas. Natomiast możliwość przeżycia roku lub więcej w jaskini jest bardziej realna. Przypadki takie są znane z czasów II Wojny Światowej. W jaskiniach można znaleźć miejsca pozwalające na przechowywanie żywności w stałej, niskiej temperaturze. Można w nich również utrzymywać ogień, co jest niemożliwe w szałasie. Problem w tym, że jaskinie znajdują się tylko w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy