Dołącz do czytelników
Brak wyników

Tematu numeru

17 lipca 2018

NR 31 (Marzec 2018)

Stracone pokolenie?

0 271

Ostatnie lata w polskim systemie oświaty to bardzo burzliwy okres zmian i reform. Jedną z najważniejszych było obniżenie wieku obowiązku szkolnego do 6. roku życia. Jak wiadomo, projekt ten został wprowadzony, a po kilku latach anulowany. Obecnie dzieci ponownie zaczynają naukę w szkole w wieku 7 lat. Są jednak trzy roczniki dzieci (urodzone w 2007, 2008 i 2009 roku), które obecnie wspólnie funkcjonują w klasach III i IV szkoły podstawowej. 

Na temat zasadności decyzji o wcześniejszym rozpoczynaniu nauki szkolnej wypowiedziało się już wielu naukowców, rodziców i nauczycieli. Wymienione środowiska bardzo się podzieliły, ponieważ zarówno koncepcja zmian, jak i postulat utrzymania dotychczasowego stanu rzeczy miały swoich zwolenników i przciwników.

Niniejszy artykuł nie będzie dociekał, które argumenty były lepsze i bardziej trafne. Autor, nauczyciel wychowania fizycznego, pragnie przedstawić wyniki badań przeprowadzonych wśród uczniów klas 4, odnoszące się do sprawności fizycznej tej grupy uczniów.

Materiał badawczy

W klasach IV w roku szkolnym 2017–2018 uczą się dwa roczniki dzieci: urodzone w 2007 i 2008 roku. Skutkuje to tym, że w wielu szkołach dzieci na tym poziomie jest zdecydowanie więcej niż dotychczas w klasach starszych. Szkoła Podstawowa nr 40 w Bydgoszczy, której dzieci są bohaterami niniejszego artykułu, utworzyła 4 klasy IV. Dwie z nich przeznaczone uczniom urodzonym w 2007 roku i dwie dla rok młodszych uczniów.

Ogółem w tych oddziałach uczą się 74 osoby. Wydaje się, że taka grupa dzieci i wyniki uzyskane przez nich w testach sprawności fizycznej pozwolą zauważyć pewne prawidłowości występujące w tej grupie.

Zakłada się, że dzieci młodsze w poszczególnych próbach sprawnościowych będą osiągały gorsze wyniki od dzieci starszych. Może się wydawać, że powyższe stwierdzenie jest bardzo oczywiste i nie powinno podlegać dyskusji i większej analizie. Jednakże, w opinii autora, warto sprawdzić, jeżeli potwierdzi się to przypuszczenie, jaka jest skala tych różnic i czy dotyczą one wszystkich badanych cech. Ma to związek z tym, że żaden dokument (np. podstawa programowa) nie różnicuje wymagań dla dzieci z dwóch roczników. Programy nauczania poszczególnych przedmiotów napisane są dla klasy IV, a nie dla dzieci młodszych i starszych.

Analogicznie sytuacja wygląda na zajęciach wychowania fizycznego, gdzie zapewne funkcjonuje jedna wersja Przedmiotowych Zasad Oceniania, a jednym z elementów lekcji jest rywalizacja i udział w zawodach sportowych. Czy zatem dzieci mają równe szanse w tej rywalizacji?

Grupa badawcza

W badaniach wzięło udział 72 uczniów. Tabela 1 zawiera ilościowe zestawienie z uwzględnieniem płci i rocznika uczniów. Jak łatwo zauważyć, dominująca grupą są starsi chłopcy, których jest ponad 40%, rocznik 2008 reprezentowany jest po 22% uczniów.

W analizie materiału badawczego uwzględniono także miesiąc urodzin dzieci. Rys. 1. przedstawia graficznie omawiane zagadnienie z podziałem na kwartał, w którym urodziło się dziecko. 

Tab. 1. Badani uczniowie z uwzględnieniem płci i roku urodzenia (wynik ilościowy i procentowy)

Uczniowie Rocznik
2007 2008
Dziewczynka 10 (14%) 16 (22%)
Chłopiec 30(42%) 16 (22%)
Razem 72 (100%)

 

Rys. 1. Data urodzeń uczniów z uwzględnieniem kwartału (odsetek uczniów)

Powyższy diagram wskazuje, iż pomiędzy 13% uczniów starszych a 9% uczniów młodszych jest od 1,5 do prawie 2 lat różnicy. Uwzględniając fakt, iż są to dzieci 9–10-letnie, stanowi to bardzo znaczącą różnicę, która może znaleźć swoje odzwierciedlenie w dalszych badaniach.

Masa ciał i wzrost

Programy nauczania poszczególnych przedmiotów napisane są dla klasy IV, a nie dla dzieci młodszych i starszych. Analogicznie sytuacja wygląda na zajęciach wychowania fizycznego.

Pierwsze cechy poddane analizie badanej grupy to wzrost i masa ciała. Tabele 2a i 2b przedstawiają wartości dotyczące wzrostu i masy ciała w badanych grupach, z uwzględnieniem płci uczniów.

Wyniki z tabel 2a i 2b wskazują, że chłopcy z rocznika 2007 są średnio wyżsi o 4 cm od swoich młodszych kolegów, natomiast nie występuje różnica w masie ciała pomiędzy tymi grupami. U dziewcząt natomiast różnica wzrostu także wynosi 4 cm, jak również starsze dziewczęta są cięższe o 2 kg. Innym wskaźnikiem, opisującym badane grupy, jest mediana (czyli wartość dzieląca badaną grupę na dwie połowy). W przypadku wzrostu oraz masy ciała jest ona wyższa zarówno wśród chłopców, jak i dziewcząt w roczniku 2007.

Tab. 2a. Wzrost badanych uczniów

Wzrost badanych

Wartości

Chłopcy Dziewczęta
2007 2008 2007 2008
średnia 145 141 146 142
max. 155 156 158 151
min. 136 131 136 132
mediana 145 142 146 144
odchylenie 5 6 8 6

 

Tab. 2b. Masa ciała badanych uczniów

Masa ciała badanych

Wartości

Chłopcy Dziewczęta
2007 2008 2007 2008
średnia 37 37 39 38
max. 48 55 54 54
min. 26 26 28 26
mediana 38 34 40 38
odchylenie 6 8 9 8

Uczniowie zostali poddani czterem próbom sprawnościowym: skok w dal z miejsca (próba mocy), bieg wahadłowy 4 × 10 m (próba zwinności), skłony w przód z leżenia tyłem (brzuszki; próba siły mięśni brzucha) oraz bieg na dystansie 20 m (próba szybkości).Próby sprawnościowe

Skok w dal z miejsca – próba mocy (siły nóg):

  1. wykonanie – testowany staje za linią, po czym z jednoczesnego odbicia obunóż wykonuje skok w dal na odległość na materac,
  2. pomiar – skok mierzony w cm wykonuje się dwukrotnie, liczy się wynik skoku lepszego,
  3. uwagi – skok z upadkiem w tył na plecy jest nieważny i należy go powtórzyć,
  4. sprzęt i pomoce – 2 materace, taśma miernicza, kreda, lista badanych.

Bieg wahadłowy (4 × 10 m) – próba zwinności:

  1. wykonanie – na sygnał „na miejsca” badany staje na linii startu. Na komendę „start” biegnie do drugiej linii (odległość 10 m), podnosi z niej klocek, po czym wraca na linię startu, gdzie kładzie klocek (klocek nie może być rzucony). Następnie biegnie po drugi klocek i wracając, kładzie go ponownie na linii,
  2. pomiar – próbę wykonuje się dwukrotnie. Liczy się lepszy czas, mierzony z dokładnością do 1/10 se­-
  3. kundy. Próba zostaje zakończona z chwilą, gdy drugi klocek znajduje się na linii startu,
  4. uwagi – próba zostaje unieważniona, gdy klocek jest rzucony. Tak wykonaną próbę należy powtórzyć,
  5. sprzęt i pomoce – stoper, dwa klocki o wymiarach 5 × 5 × 5 cm, kreda, stojaki, lista badanych.

Skłony w przód z leżenia tyłem – próba siły i wytrzymałości mięśni brzucha:

  1. wykonanie – badany leży na materacu z rozstawionymi na szerokość 30 cm stopami i kolanami ugiętymi pod kątem prostym. Ręce splecione na karku. Stopy znajdują się pomiędzy pierwszym a drugim szczebelkiem drabinek ­gimnastycznych. Na sygnał „start” badany wykonuje skłony w przód, dotykając łokciami kolan, następnie wraca do pozycji wyjściowej. 
  2. pomiar – notowana jest liczba wykonanych skłonów w ciągu 30 sekund,
  3. uwagi – badanego nie dyskwalifikuje się w przypadku gdy robi dłuższe przerwy w czasie wykonywania skłonów,
  4. sprzęt i pomoce – materac, stoper, lista badanych.

Bieg 20 m – próba szybkości:

  1. wykonanie – na sygnał „na miejsca” testowany staje nogą wykroczną za linią startową w pozycji startowej wysokiej. Następnie na sygnał „start” biegnie jak najszybciej do mety,
  2. pomiar – czas mierzy się z dokładnością do 1/10 sekundy. Liczy się wynik lepszy z dwóch wykonanych prób,
  3. uwagi – próba wykonana na sali gimnastycznej,
  4. sprzęt i pomoce – stoper, lista badanych.

Analiza wyników

Próba mocy

Skok w dal z miejsca to próba, która ma na celu sprawdzenie mocy, czyli zdolności do pokonywania ciężaru własnego ciała dzięki dynamicznej pracy odpowiednich mięśni. Średni wynik, jaki osiągnęli badani w tej próbie, to 141 cm. Szczegółowy rozkład wyników przedstawia tabela 3. 

Tab. 3. Wyniki próby mocy z podziałem na płeć i rok urodzenia badanych

Skok w dal z miejsca

Wartości

Chłopcy Dziewczęta
2007 2008 2007 2008
średnia 151 138 139 129
max. 180 165 155 150
min. 115 105 120 105
mediana 150 140 140 130
odchylenie 17,5 17,4 11,3 14,2

Wyniki zawarte w tabeli 3 wskazują na duże różnice pomiędzy badanymi grupami uczniów. Średni wynik u chłopców różni się o 13 cm, a u dziewcząt o 10 cm, na korzyść starszych dzieci. Także analiza jednostkowych wyników najlepszych i najsłabszych wskazuje na przewagę dzieci z rocznika 2007. Najlepsze wyniki wśród chłopców różnią się aż o 15 cm, a najsłabszy skok jest o 10 cm krótszy wśród chłopców młodszych. U dziewcząt mniejsza jest różnica pomiędzy wynikiem najlepszym (5 cm), ale za to pomiędzy najsłabszym wynikiem jest aż 15 cm. Także wartość mediany jest o 10 cm wyższa wśród chłopców i dziewcząt z rocznika starszego. Zbliżone za to wyniki osiągają młodsi chłopcy i starsze dziewczęta. Jak widać, siła mięśni nóg w badanej grupie ma związek w wiekiem badanych. Starsze dzieci osiągają lepsze wyniki w omawianej próbie. 

Próba zwinności

Zwinność jest cechą wyćwiczoną. Odgrywa istotną rolę w kształtowaniu się ogólnej sprawności fizycznej [Denisiuk 1968 r.]. Jest to zdolność do wykonywania ruchów zręcznych i zarazem szybkich i szybkiego dostosowania działalności ruchowej do nowych warunków. Bieg na krótkim dystansie (10 m) ze zmianą kierunku i koniecznością chwycenia i odłożenia przyboru (klocek) spełnia wszystkie wymieniony powyżej kryteria dostosowania działalności ruchowej do nowych warunków.

Tab. 4. Wyniki próby zwinności z podziałem na płeć i rok urodzenia badanych

Bieg wahadłowy 4 x 10 m

Wartości

Chłopcy Dziewczęta
2007 2008 2007 2008
średnia 12,7 13,3 12,7 13,6
max. 16,4 15,2 13,6 15,5
min. 10,8 10,5 11,7 12,5
mediana 12,6 12,9 12,8 13,4
odchylenie 1,2 1,4 0,6 0,9

Analizując powyższe wyniki, można zauważyć, iż dziewczęta i chłopcy z rocznika 2007 uzyskali ten sam średni wynik testu, a w roczniku 2008 różnica pomiędzy chłopcami a dziewczętami wynosiła tylko 0,3 s. Można zatem zaryzykować stwierdzenie, że na tym etapie rozwoju uczniów płeć nie jest czynnikiem różnicującym badanych w teście zwinności. Analiza innych danych statystycznych, takich jak wartość maksymalna, minimalna oraz mediana pozwalają stwierdzić, że różnica wieku pomiędzy badanymi grupami chłopców nie jest aż tak bardzo znacząca. Dowodzi tego fakt, iż najlepszy wynik uzyskał chłopiec urodzony w roku 2008, najwolniej test wykonał chłopiec z 2007 roku, a mediana różni się tylko o 0,3 s. na korzyść starszych chłopców (12,6 s – 12,9 s). Inaczej sytuacja wygląda wśród dziewcząt. Tam wszystkie wskaźniki przemawiają na...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy