Dołącz do czytelników
Brak wyników

Lekcja WF z pomysłem

28 września 2022

NR 57 (Wrzesień 2022)

Szybka decyzja – szybka reakcja – wygrana rywalizacja. Różnorodność i szybkość podejmowania decyzji w wychowaniu fizycznym i sporcie

0 173

Sport stawia przed jego uczestnikami najwyższe wymagania, oczekując wykazania maksimum możliwości motorycznych, technicznych, taktycznych czy psychicznych, a nawet ich przekraczania. Możemy uczyć tych umiejętności młodych adeptów sportu już na lekcjach wychowania fizycznego – oto garść przydatnych wskazówek.

Pokonywanie własnych granic lub barier ograniczających swobodę działania – to efekt precyzyjnie zaplanowanego szkolenia i rywalizacji. Trening nie musi być wyłącznie domeną sportowca. Podejmują go również inne osoby, nie zawsze bezpośrednio związane ze sportem wyczynowym. Trening amatorski, rekreacyjny czy zdrowotny, oparty na systematycznym wykonywaniu określonych ćwiczeń fizycznych, pozwala utrzymać organizm na zadowalającym (funkcjonalnie) poziomie sprawności. Regularna aktywność może stanowić też wstęp do rozpoczęcia profesjonalnego szkolenia sportowego, ale jednocześnie być podstawą do zachowania dobrego stanu zdrowia czy wspierania naturalnego rozwoju biologicznego dzieci i młodzieży.

POLECAMY

Zróżnicowanie treningu

I w jednym, i w drugim przypadku warto podejmować aktywność o dużym stopniu zróżnicowania motorycznego (ćwiczenia o charakterze szybkościowym, siłowym, wytrzymałościowym i inne), jak i pobudzenia nerwowego (uwzględniając różnorodność wyboru, zmienność pracy mięśniowej, szybkie podejmowanie decyzji, szybkość wyboru itp.). Są to elementy, które występują nie tylko w rywalizacji sportowej, ale dość często pojawiają się też w życiu codziennym. Jazda na rowerze, samochodem, przemieszczanie się po różnych drogach, ale też oczekiwania pojawiające się w szkole podczas nauki czy w pracy wymagają podejmowania szybkich i konkretnych, prawidłowych decyzji. Jeśli są one połączone z ruchem, wykorzystaniem własnej sprawności fizycznej, ich korzystny efekt może być podwójny. Takie sytuacje pojawiają się dość regularnie w wieku szkolnym, m.in. podczas lekcji wychowania fizycznego. Biorąc pod uwagę ontogenezę rozwoju biologicznego dziecka, należy pamiętać, że systematycznie wykonywane wszechstronne ruchowo i zróżnicowane motorycznie ćwiczenia wspomagają wzrost i możliwości funkcjonalne młodego organizmu. W pewnych przedziałach wiekowych wskazane jest mocniejsze akcentowanie wybranych zdolności motorycznych, które po okresie dojrzewania ulegają wyraźnej regresji, co jest widoczne szczególnie wśród dzieci nietrenujących i nieaktywnych ruchowo.

 

Tabela 1. Rozwój motoryczny w wieku szkolnym (tzw. etap dziecka doskonałego: 10–11 lat dziewczęta, 12–13 lat chłopcy)

 

Szybkie podejmowanie decyzji w czasie rywalizacji sportowej jest widoczne m.in. w grach zespołowych, gdy od właściwej reakcji zależy końcowy wynik całej drużyny. Odpowiedzialność zbiorowa to dodatkowy czynnik ułatwiający lub utrudniający działanie (mobilizujący, motywujący, czasem hamujący, demotywujący). Oswajanie się z wysokim napięciem nerwowym, ryzykiem, sytuacją stresową, z jednoczesnym wykonaniem w tym samym czasie szeregu czynności adaptuje młody organizm do właściwego reagowania, ale też stwarza możliwość poznania własnych reakcji na tak silne bodźce. Na etapie edukacji szkolnej, na lekcjach wychowania fizycznego zastosowanie tak specyficznych zadań ruchowych pozwala podejmować zarówno prawidłowe decyzje, jak też te błędne, które wymagają skorygowania. Przy kolejnych powtórzeniach rywalizacji błędy powinny pojawiać się coraz rzadziej. W takich sytuacjach młody człowiek obniża swój poziom lęku i nie boi się już popełniać błędów, które może poprawić, a w razie potrzeby zmienić sposób realizacji zadania.
 

Elementy psychologii w sporcie i wychowaniu fizycznym

Zdolność szybkiej reakcji pozwala na szybkie rozpoczęcie i wykonanie celowego działania – ruchu na określony sygnał. W reakcji zaangażowane może być całe ciało lub tylko jego część. Kategorie czasów reakcji:

  1. czas reakcji prostej: jeden bodziec – jedna reakcja ruchowa,
  2. czas reakcji różnicowej: dwa lub więcej bodźców – reakcja tylko na jeden z nich (reakcja pozytywna), powstrzymanie się od reakcji na niewłaściwy bodziec (reakcja negatywna),
  3. czas reakcji wyboru: na różne bodźce – różne reakcje,
  4. czas reakcji w sytuacji zaskoczenia: na zaskakujący i niespodziewany bodziec – reakcja z pewną dozą ostrożności (reakcja wolniejsza).

Najkrótszy czas reakcji występuje przy umiarkowanym poziomie pobudzenia. Nadmierne napięcie lub zbyt duży poziom zrelaksowania wpływają negatywnie na czas reakcji. Dzięki ćwiczeniom (uzyskanemu doświadczeniu w danej dziedzinie) czas reakcji ulega skróceniu, co dzieje się np. pod wpływem prawidłowo przebiegającego treningu.

 

Szybka reakcja i działania o złożonej strukturze w rywalizacji szkolnej

Szybkość jest cechą silnie związaną z układem nerwowym. Wraz z rozwojem biologicznym (również układu nerwowego) u dziecka pojawiają się większe możliwości wysyłania precyzyjnych sygnałów za pośrednictwem nerwów w coraz szybszym tempie. Dojrzewanie układu nerwowego zbiega się w czasie z rozwijaniem się układu ruchu, a szczególnie mięśni, dzięki którym ruchy mogą być zdecydowanie szybsze, ale i dokładniejsze. W tym czasie bowiem, obok szybkości, dynamicznie kształtuje się też współdziałająca z nią zręczność. Rozwój szybkości powinien być wyraźnie akcentowany już od wieku szkolnego. Podczas lekcji czy zajęć sportowych warto kształtować wszystkie składowe tej cechy, do których należą: szybkość (czas) reakcji, szybkość maksymalna (może dotyczyć całego ciała lub tylko części, np. kończyny), częstotliwość (utrzymanie na krótkim dystansie maksymalnej częstości ruchów). Można je z powodzeniem realizować w różnych formach, w których występują ruchy szybkie, maksymalne, krótko trwające (4–6 sek.), a między nimi przerwy na odpoczynek.

Trafny wybór – szybki ruch – rywalizacja w dwójkach i drużynach

Gry i zabawy o charakterze szybkościowym powinny być realizowane na równym, twardym podłożu. Ułatwia ono szybkie i poprawne wykonanie zadania ruchowego, które może też być powiązane z prawidłową techniką. Dystans pokonywany podczas ćwiczeń szybkościowych nie powinien przekraczać 50 m. Jeśli są to ćwiczenia realizowane na małej przestrzeni, wówczas należy je wykonywać w krótkim czasie (4–5 sek.). Nie można też zapomnieć o zapewnieniu bezpieczeństwa (zadbać o odpowiednie odległości między ćwiczącymi, wyznaczenie drogi powrotu po ćwiczeniach, zapewnienie odpowiedniej długości dystansu na zwolnienie i zatrzymanie po szybkości maksymalnej, by uniknąć zderzeń).
 

Uwaga! Przed rozpoczęciem ćwiczeń dzieci dobierają się w dwójki. Odległość między ćwiczącymi jest niewielka: 0,5–2 m, dlatego ćwiczenia nie wymagają rozległej czy specyficznej przestrzeni bądź podłoża. Miejscem rywalizacji może być zarówno sala gimnastyczna, jak i boisko szkolne, bieżnia czy teren naturalny w parku, lesie, na murawie.

 

Klasyczne „łapki”

Ustawienie ćwiczących przodem do siebie w odległości 0,5–1 m. Jedynka unosi dłonie w przód (na wysokość tułowia/bioder) stroną grzbietową w górę. Dwójka swoje dłonie ustawia pod dłońmi współćwiczącego, tym razem stroną grzbietową do podłoża (odległość niewielka, 5–10 cm). Dwójka stara się szybkim ruchem dotknąć grzbietu dłoni jedynki. Po 3 udanych, zwycięskich próbach następuje zmiana ról (zdj. 1). 

 

 

Utrudnione „łapki”. Utrudnieniem jest pozycja – podpór, leżąc przodem (jak do klasycznej pompki), a dłonie ok. 0,5 m od siebie. Każda z osób stara się dotknąć dłoni współćwiczącego. Rywalizacja trwa do momentu, gdy ktoś 5 razy dotknie przeciwnika (zdj. 2).

 

 

Dotknij kolor 

Przed rozpoczęciem rywalizacji każda dwójka otrzymuje dwie szarfy w różnych kolorach.

  • Jedynka ustawiona przodem do dwójki z uniesionymi w bok ramionami. W każdej dłoni trzyma szarfę (w dwóch kolorach). Dwójka ustawiona 2 m od współćwiczącego, przodem do niego. Jedynka decyduje o momencie reakcji i pojedynczego ruchu dwójki – podaje komendę: kolor. Dwójka po komendzie stara się jak najszybciej dotknąć ręką właściwej szarfy i wrócić na miejsce rozpoczęcia. Pozycja wyjściowa dwójki – wykroczna. Po kilku powtórzeniach zmiana ról.
  • Ustawienie jw., ale dotknąć szarfy należy stopą – uniesieniem nogi w górę (zdj. 3).

 

 

  • Ustawienie jw., ale tym razem komendą będzie podanie koloru i kończyny, którą należy jej dotknąć, np. czerwona, ręka (zdj. 4).

 

 

Szybkie literki 

Każda dwójka otrzymuje 3 różne litery narysowane np. na kartonikach, które rozkładają na podłożu w odległości ok. 1 m od siebie.

Jedynka ustawia się przodem do liter (1–2 m od nich), aby obserwować poprawność wykonania zadania. Dwójka staje w odległości 1–2 m od liter. Sygnałem do startu dla dwójki będzie podanie przez jedynkę 3-literowego hasła, np. BAC. Dwójka jak najszybciej w podanej kolejności dotyka każdej litery (można ustalić: ręką lub stopą) i wraca na miejsce początkowe (w tył). Po 3 powtórzeniach następuje zmiana ról. Zadanie to można wykonywać na czas. Wówczas jedynka włącza stoper po podaniu hasła (zdj. 5, 6).

 

 

Berek „łowca” (drużynowy)

Liczba uczestników: parzysta (dwie drużyny o tej samej liczbie uczniów: drużyna łowców i drużyna uciekających).

Miejsce zabawy i sprzęt: boisko lub sala gimnastyczna; pole w kształcie kwadratu lub prostokąta ograniczone 4 pachołkami, na którym ustawia się drużyna uciekających, linia startu, za którą ustawia się drużyna berków. 

Przebieg zabawy: Odbywa się ona na czas. Na sygnał „start” jedna osoba z drużyny berków wybiega na teren kwadratu i stara się jak najszybciej zberkować przeciwnika: każdy berek dotknąć może tylko jedną dowolną u...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy