Dołącz do czytelników
Brak wyników

Lekcja WF z pomysłem

17 lipca 2018

NR 32 (Maj 2018)

Wykorzystanie wybranych metod skutecznego uczenia się na lekcjach wychowania fizycznego

0 287

Wychowanie fizyczne jest dość specyficznym przedmiotem w toku nauczania. Wiąże się to z praktycznym, i w wielu przypadkach natychmiastowym, wykorzystaniem zdobywanej wiedzy i umiejętności. Mając na uwadze tę główną różnicę pojawia się pytanie: czy sposoby i metody skutecznego uczenia wykorzystywane w innych dziedzinach (biologia, matematyka, historia, chemia itp.) można przenieść na wychowanie fizyczne?
 

Transfer metod skutecznego uczenia się na wychowanie fizyczne oznacza również możliwość ich wykorzystania w szeroko rozumianej aktywności fizycznej. Przedstawiane w niniejszym artykule treści mogą stanowić wsparcie w przygotowaniu szkolenia uczniów i sportowców na różnych szczeblach i poziomach oraz w wielu dyscyplinach. W związku z tym pojęcie wychowanie fizyczne będzie stosowane zamiennie z hasłami trening, aktywność fizyczna, sport. Nauczyciel będzie zastępowany pojęciem trener, instruktor, edukator, szkoleniowiec, zaś ucznia nazwiemy również wychowankiem, zawodnikiem. 

Zanim przejdziemy do prezentacji głównego tematu niniejszego artykułu – metod skutecznego uczenia się i ich zastosowania na lekcjach wychowania fizycznego – warto wyjaśnić podstawowe pojęcia, które będą pojawiały się w różnych fragmentach tekstu. Rozważania rozpoczęte zostaną od wyjaśnienia pojęcia uczenia się. Z podręcznika akademickiego, redagowanego przez J. Strelaua, dowiadujemy się, że uczenie się to: „nieobserwowalny proces prowadzący do zmian w zachowaniu, który dokonuje się na podłożu indywidualnego doświadczenia i jest możliwy dzięki zdolności do przechowywania śladów osobistych doświadczeń”1. Tak rozumiane pojęcie uczenia się daje szerokie pole do jego interpretacji. Można na tej podstawie wywnioskować, że jednostka poddana temu procesowi posiada więcej wiedzy i umiejętności. Powstaje ona wskutek różnych działań. 

Niekiedy proces uczenia się przybiera postać indywidualnego działania (jak podano to w powyższej definicji) – uczeń sam zdobywa wiedzę i umiejętności. W realiach szkolnej edukacji częściej mamy do czynienia z sytuacją, w której wiedza jest przekazywana jednostce. W takim przypadku mówimy o interakcji osób (minimum dwóch), czyli o nauczaniu. Jedną z nich jest nauczyciel, który kieruje procesem i oddziałuje na drugą stronę – ucznia2

Zdaniem autora niniejszego artykułu na postawione na początku pytanie, dotyczące przeniesienia metod skutecznego uczenia się stosowanych w takich naukach jak matematyka, biologia, fizyka, chemia itp. na wychowanie fizyczne, należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Niekiedy wydają się one oczywiste i wprowadzane przez nauczycieli nieświadomie lub pod innymi nazwami. W przypadku niektórych metod było odwrotnie. Ich skuteczność na gruncie treningu sportowego sprawiła, że psychologowie zajęli się ich wykorzystaniem w innych naukach. 

Metoda terminatora

W treningu sportowym mamy do czynienia z dwoma podstawowymi obszarami. Z jednej strony nauczana czynność związana jest z pewną teorią, opisem jej wykonania. Z drugiej główna część przebiega w formie praktycznego działania polegającego na odtworzeniu ćwiczenia prezentowanego przez edukatora. W piśmiennictwie naukowym taki sposób uczenia się znany jest pod nazwą paradygmatu zadania odtwarzanego przez podmiot. Bardziej obrazowo przedstawił to R. Kotarski, który nazwał ten sposób metodą terminatora3

Metoda ta opiera się na pobieraniu lekcji od specjalisty w danej dziedzinie. Nazwa wywodzi się ze średniowiecza, kiedy to pretendent do konkretnego zawodu uczył się u swojego mistrza. I tak np. osoba chcąca zostać profesjonalnym kowalem, przez pewien czas korzystała z wiedzy i doświadczenia mistrza kowalskiego. „Terminowała” u niego w zakładzie i w tym czasie starała się posiąść tajniki sztuki kowalskiej. 

Dobry przykład zastosowania powyższej metody w sporcie przedstawił S. Leitner, przytaczając historię chłopca, który chciał zostać zawodnikiem kendo. Został zabrany przez mistrza do jego górskiej chaty i tam ćwiczył. Początkowo wykonywał tylko zwykłe prace domowe. Później jednak wielki mistrz rozpoczął naukę uników i technicznych aspektów japońskiej sztuki walki na kije. W ten sposób chłopiec stał się profesjonalistą i spełnił swoje marzenie4

Współcześnie metoda terminatora nie jest stosowana w takiej formie, jak w dawnych czasach. Można powiedzieć, że każde szkolenie sportowe odbywające się w formie regularnych treningów spełnia założenia tego sposobu nauczania. Podczas systematycznych zajęć uczniowie zdobywają nową wiedzę i umiejętności. Przekłada się to na lepsze opanowanie aspektów technicznych i taktycznych uprawianej dyscypliny. 

Możliwie najbliższe ścisłej metodzie terminatora są wszelkiego rodzaju obozy sportowe. Intensyfikacja jednostek treningowych i skupienie się wyłącznie na poprawie własnych umiejętności, w największym stopniu przypominają pracę średniowiecznego ucznia terminującego u mistrza. Trener posiadający szeroki zakres wiedzy, stara się ją przekazać swoim podopiecznym, a ci w krótkim czasie zgrupowania próbują posiąść jak najwięcej informacji i w jak największym stopniu podnieść swoją formę. 

Podczas lekcji wychowania fizycznego trudno jest zastosować tę metodę nauczania. Ze względu na niewielki wymiar godzinowy przedmiotu oraz szeroki zakres tematów, praktycznie niemożliwe jest skupienie się na jednej dyscyplinie. Można jednak postarać się, aby w poszczególnych blokach tematycznych pojawiły się elementy tej metody. Można np. na jedną z lekcji zaprosić profesjonalnego sportowca, który zaprezentuje konkretny element gry. Wtedy to on pełni rolę mistrza, a uczniowie starają się go naśladować. Autorytet zawodnika znanego z telewizji lub pierwszych stron gazet może zwiększyć zaangażowanie wśród uczniów i chęć poprawy własnych umiejętności. 

Nauczanie przemieszane 

Starając się opanować nową umiejętność często wielokrotnie ją powtarzamy. Intuicyjnie uważamy to za najlepsze rozwiązanie. Spotykamy się z tym podczas nauki pisania...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy