Dołącz do czytelników
Brak wyników

Rozwój zawodowy

19 marca 2019

NR 36 (Marzec 2019)

Kłopotliwa terminologia w sporcie i wychowaniu fizycznym

0 142

Nauki o kulturze fizycznej obejmują wiele multidyscyplinarnych dziedzin, które funkcjonują w oparciu o jednolitą terminologię. Wspólny język pojęciowy dotyczący nie tylko teorii, ale przede wszystkim praktyki, pozwala na dalszy rozwój każdej dyscypliny oraz ułatwia współpracę między pokrewnymi naukami. Język bowiem jest narzędziem twórczym, który pomaga w porozumiewaniu się, ale jednocześnie może doprowadzić do powstania niekontrolowanych, niezgodnych z podstawowymi wytycznymi nazw, opisów czy skrótów różnego pochodzenia.

Skonstruowanie spójnej i logicznej terminologii w wychowaniu fizycznym i sporcie oraz w naukach pokrewnych ułatwia prowadzenie procesu nauczania oraz szkolenia, czyni go zrozumiałym dla wszystkich „użytkowników” i „odbiorców”: uczniów, zawodników, amatorów aktywności, nauczycieli, instruktorów czy trenerów. We wspólnym funkcjonowaniu dziedzin z zakresu aktywności fizycznej i sportu niezwykle ważny jest przepływ poprawnie formułowanych nazw, zwrotów lub pojęć między ich uczestnikami. 

Specjalistyczna terminologia nauk o kulturze fizycznej wymaga przestrzegania określonych reguł językowych. Wszelkie odstępstwa od tych ustaleń, wprowadzanie określeń z mowy potocznej, zapożyczeń z języków obcych czy nawet gwary środowiskowej nie powinny mieć miejsca, gdyż wprowadzają chaos pojęciowy i zaburzają współpracę w obrębie spokrewnionych sobie dziedzin. Proces słowotwórczy dotyczyć może jedynie pojęć dotychczas nieznanych, nieistniejących. Nowe formy ruchu i kreowane wraz z nimi ćwiczenia przyczyniają się do powstawania wielu dotąd nieznanych terminów. Krótko brzmiące nazwy prostych ćwiczeń ułatwiają specjalistom posługiwanie się nimi w różnych sytuacjach. Dodatkowo mają wszechstronne zastosowanie w nawet odmiennych ruchowo rodzajach aktywności.

W każdej dyscyplinie sportu obowiązuje specjalistyczna terminologia obejmująca m.in. technikę, metodykę nauczania oraz przepisy. Pierwszy etap jej przyswajania w wersji ogólnej ma miejsce już w szkole podstawowej podczas lekcji wychowania fizycznego. Osoby odpowiedzialne za zrozumiały i prawidłowy przekaz są kierunkowo wykształcone, a dzięki temu przygotowane do posługiwania się właściwą sportową nomenklaturą. Należą do nich przede wszystkim nauczyciele wychowania fizycznego, trenerzy i instruktorzy, ale też dziennikarze, komentatorzy sportowi czy organizatorzy imprez rekreacyjno–sportowych. Od nich należy wymagać profesjonalizmu w wykonywaniu czynności (również stosowania poprawnych zwrotów, nazw i określeń), które związane są z popularyzacją sportu oraz edukacją w zakresie aktywności fizycznej.

Zawody sportowe

Ze współzawodnictwem sportowym, będącym nieodłączną częścią każdej dyscypliny, związane są określone przepisy obowiązujące podczas trwania zawodów. Powinny być one przestrzegane niezależnie od rangi czy poziomu imprezy (kategorii wiekowych, zasięgu itp.), a informacje na ich temat muszą być przekazywane uczniom, zawodnikom stopniowo i uzupełniane wraz ze wzrostem zaawansowania sportowego ćwiczących. Wnikliwa znajomość przepisów pozwala we właściwym kierunku prowadzić proces metodycznego nauczania w szkole, bądź szkolenia zgodnie z zasadami dydaktyki. Specjalistyczna terminologia, a w szczególności przepisy, powinny być też dobrze znane organizatorom imprez sportowych, którzy odpowiadają za profesjonalne przygotowanie zawodów, obsługę i zapewnienie wykwalifikowanej obsady sędziowskiej. Należy mieć również na uwadze edukacyjną rolę rywalizacji sportowej i jej wpływ na szerokie grono biorących w niej udział osób w różnym wieku. Okazuje się bowiem, że uczestnicy imprezy zarówno czynni – zawodnicy, jak i bierni – opiekunowie, trenerzy, kibice, rodzice – są jednocześnie zaangażowanymi i czujnymi obserwatorami, którzy podczas zawodów przyswajają specjalistyczne określenia. O tak szerokiej i wrażliwej sportowo grupie nie można zapomnieć, są to bowiem często pasjonaci, uważnie obserwujący rywalizację i analizujący decyzje sędziowskie.

Błędnie podawane podczas imprez informacje, pojęcia czy nazwy (niezależnie od źródła), mogą wpływać na powstanie ciągu nieprawidłowych decyzji, zdarzeń w wielu sportowych sytuacjach. Mogą one przesłonić czy nawet wypaczyć sprawiedliwy końcowy wynik zmagań. Takie nieporozumienia i pomyłki psują sportową atmosferę, a nawet utrudniają wykonywanie czynności sportowych przez wyznaczone do określonej funkcji osoby (np. sędziów).

Lekkoatletyka

Dyscypliną, która jest niezwykle popularna, ale też dość skomplikowana terminologicznie (ze względu na dużą różnorodność konkurencji), jest lekkoatletyka. Szeroki wachlarz lekkoatletycznych form ruchu obejmujących m.in. ćwiczenia związane z techniką konkretnego skoku, biegu, chodu czy rzutu, wymaga od spe-
cjalistów stosowania poprawnej terminologii. W jej zakres wchodzą również przepisy lekkoatletyczne, które dotyczą wielu specjalistycznych określeń i sformułowań. Posługiwanie się nimi we właściwy sposób pozwala na szybkie porozumienie, przekaz bądź wymianę opinii i zdań zarówno między członkami komisji sędziowskiej, zawodnikami, trenerami (o ile pozwala na to sytuacja), jak również uczniami (w przypadku zawodów międzyszkolnych).


Biegi lekkoatletyczne

Start niski (pozycja na komendę: gotów + wybieg),

 

Start wysoki (pozycja na komendę: na miejsca)

 
Najczęstszym błędem, do którego dochodzi podczas organizacji i sędziowania biegów masowych są nieprawidłowo podawane komendy startowe. Należy pamiętać (i tu uwaga skierowana do starterów), że w lekkoatletycznych konkurencjach biegowych obowiązują dwa rodzaje startów: niski i wysoki, które stosowane są w zależności od długości dystansu. W biegach krótkich (indywidualnych i sztafetowych do 400 m włącznie), wykorzystywany jest start niski. W biegach średnich i długich (od 800 m i dłuższych), zawodnicy rozpoczynają rywalizację ze startu wysokiego (tab. 1).
 

Tabela 1. Start niski i wysoki – komendy i sygnały startowe (podobieństwa i różnice)

Start niski Start wysoki
  • z wykorzystaniem bloków startowych
  • "na miejsca” – ustawienie się zawodnika w bloku startowym (5 punktów podparcia: 2 × ręce, 2 × stopy, 1 × kolano nogi zakrocznej), 
  • „gotów” – uniesienie bioder (4 punkty podparcia: 2 × ręce, 2 × stopy),
  • Sygnał startowy – po nim następuje wybieg zawodnika
  • bez użycia bloków startowych
  • „na miejsca” – ustawienie się zawodnika przy linii startowej w pozycji wysokiej wykrocznej (ciężar ciała przesunięty na przód ciała – na nogę wykroczną),
  • sygnał startowy, np. strzał z pistoletu startowego, gwizdek, klaśnięcie, sygnał słowny typu „start” czy „hop” – wybieg

 

Tymczasem podczas startu w biegach masowych (a są to zazwyczaj dystanse średnie i długie) niejednokrotnie podawana jest komenda obowiązująca tylko w starcie niskim – „gotów”. Należy pamiętać, że w starcie wysokim komenda „gotów” nie funkcjonuje (brak uniesienia bioder), dlatego błędem jest jej podawanie. Również zdarza się, że podczas imprez biegowych można usłyszeć błędnie sformułowane komendy startowe: „na miejsca” i „gotów” (tab. 2). 

Terminologicznie niepoprawne określenie dotyczy również biegów przez płotki. Podczas nauczania techniki tej konkurencji, a w szczególności sposobu pokonywania płotków można usłyszeć określenie nieprawidłowe: skoki przez płotki. Tymczasem skoki przez płotki są specjalnym środkiem treningowym (np. wykonywanie skoków jednonóż, obunóż nad płotkami). Jednak w przypadku metodycznego nauczania konkurencji płotkarskich w formie biegowej należy stosować poprawną i obowiązującą nazwę: biegi przez płotki oraz związane z nimi nauczanie pracy (ruchu) nogi atakującej (a nie wykrocznej) i zakrocznej.

Skoki lekkoatletyczne

W skokach lekkoatletycznych problemy natury terminologicznej występują w różnych sytua-cjach. Przykładowo podczas transmisji medialnych można usłyszeć z ust niektórych komentatorów potoczne określenie dotyczące próby (skoku) nieudanej. W przypadku skoków poziomych: w dal i trójskoku nieprawidłowości te związane są z przekroczeniem wyznaczonego na odbicie miejsca. Takim miejscem w przypadku tych dwóch konkurencji jest belka (20 cm), za którą usytuowano listwę z plasteliną. Między nimi widoczna jest linia określana w przepisach jako linia odbicia. W przypadku, gdy zawodnik ją przekroczy, np. pozostawiając ślad obuwia na plastelinie, wówczas sędzia sygnalizuje błąd słowami: „skok nieważny – przekroczony” wraz z uniesieniem czerwonej chorągiewki. Jednak zamiast poprawnego przepisowo słowa, można usłyszeć, iż był to skok „spalony” (określenie niewłaściwe). Osoby posiadające wykształcenie kierunkowe – sportowe powinny używać prawidłowych, zgodnych z przepisami nazw oraz pojęć, zarówno podczas nauczania, jak i zawodów sportowych (sędziowania, organizacji, uczestnictwa).

 

Bieg przez płotki (biegowe pokonanie płotka)

 

Odbicie prawidłowe; skok ważn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy