Dołącz do czytelników
Brak wyników

Lekcja WF z pomysłem

28 września 2022

NR 57 (Wrzesień 2022)

Przewrót w przód – wskazówki do prawidłowego wykonywania ćwiczeń gimnastycznych

0 300

Wychowywałem się w latach 90. XX wieku, kiedy dzieci nie miały dostępu do internetu, smartfonów, laptopów, a gry komputerowe dopiero wchodziły na rynek. Nie były to jednak smutne, szare czasy. Sami potrafiliśmy sobie znaleźć zajęcie, a do zabaw nie potrzebowaliśmy specjalnego wyszukanego sprzętu sportowego. Pamiętam, jak z kolegami sami uczyliśmy się stania na rękach i czegoś, co wydawało nam się saltem. Naszą salą treningową była wtedy zwykła piaskownica. Czasy dzieciństwa minęły, ale pozostała refleksja. Patrząc na to, jak ogromne możliwości dla rozwoju ruchowego mają dzisiaj dzieci (mnogość klubów sportowych, dostępność sprzętu, możliwość podróżowania), dostrzegam, że ten ogromny potencjał nie jest wykorzystany. Coraz więcej dzieci ma problemy z otyłością, a sprawność wielu młodych ludzi ogranicza się do sprawności kciuka obsługującego media społecznościowe w smartfonie. Z drugiej strony, te dzieci niewiele różnią się od nas sprzed lat.

Atrakcyjność ćwiczeń akrobatycznych

Myślę, że w jakimś sensie synonimem ćwiczeń typowych dla młodości są wszelkiego rodzaju „popisy” akrobatyczne. Przewroty, mostki, gwiazdy, flik-flaki, a nawet salta to coś, co dzieciom się podoba i do nauki tych ćwiczeń podchodzą z naturalną ciekawością i dużym zainteresowaniem. Problem zaczyna się wtedy, gdy dziecko ma dużą nadwagę i obawia się wykonania jakiegokolwiek ćwiczenia. 

POLECAMY

Dzieci z dużą ochotą podchodzą do wykonywania „fikołków”. Wystarczy dać im materac, dokonać prezentacji ćwiczenia i większość z nich odruchowo, naturalnie wykonuje zadanie. Co ciekawe, zdarza mi się spotykać z moimi zawodnikami, gdy są już dorośli. Gdy mieli 10 lat, wykonanie przewrotu nie było dla nich żadnym problemem, ale potem w okresie dorastania zapomnieli o tym ćwiczeniu i już jako osoby dorosłe mają duży problem z wykonaniem tego prostego, podstawowego ćwiczenia. Myślę, że związane jest to z systemem nauczania, w jakim musimy się jako nauczyciele odnaleźć. Jeśli dany element nie znajduje się w podstawie programowej, to po prostu go opuszczamy. Szkoda, bo przewrót jest ćwiczeniem naprawdę wartościowym. Sam pamiętam na własnym przykładzie, że w młodszych klasach podstawówki na lekcjach WF ćwiczyliśmy przewroty, a w późniejszych latach to ćwiczenie zostało „zapomniane” przez moich nauczycieli. Inne niekorzystne zjawisko obserwuję na prowadzonych przeze mnie popołudniowych zajęciach karate. Część dzieci, które trafiają do mnie na treningi, mówi, że nigdy nie spotkała się z takim ćwiczeniem jak przewrót. Wykorzystujmy naturalną zdolność dzieci do uczenia się, ich predyspozycje ruchowe i traktujmy proste ćwiczenia gimnastyczne jako podstawę do kształtowania solidnych fundamentów sprawności fizycznej na całe dorosłe życie.

Błędy w ćwiczeniach gimnastycznych

Musimy pamiętać o tym, że nawet najbardziej skore do nauki dzieci nie mogą być narażone na kontuzje wynikające z błędnie wykonanej techniki ćwiczenia. Wprowadzanie elementów gimnastycznych często wiąże się z brawurą i popisywaniem się wśród rówieśników. Po przeprowadzonej rozgrzewce (którą opisuję poniżej) powinniśmy dokonać prezentacji przewrotu, omówić, jak to ćwiczenie powinno wyglądać, jakich błędów należy unikać. Dopiero mając pewność, że dzieci są odpowiednio rozgrzane i rozumieją, jak przewrót wygląda, możemy przejść do nauki ćwiczenia. Niedopuszczalne jest zezwalanie uczniom na ćwiczenie przewrotu bez uzyskania pewności, że fizycznie są na to gotowe, bo w przeciwnym razie będzie to najkrótsza droga do kontuzji.

Jak powinna wyglądać rozgrzewka? 

Należy zwrócić uwagę (w początkowej fazie rozgrzewki) na przygotowanie wszystkich stawów. Zatem krążenia w stawach skokowych, biodrowych, barkowych, łokciowych będą odpowiednim wstępem. Należy zadbać także o stawy kolanowe. Zaczynamy od serii ugięć i wyprostów w kolanach, następnie możemy wykonywać delikatne krążenie w stawach kolanowych. Pamiętajmy jednak o tym, że są to stawy o budowie złożonej (zawiasowy zmodyfikowany), zatem głębokie krążenia w stawach kolanowych mogą pogłębić problemy zdrowotne osób, które już odczuwają bolesność. Może być to szczególnie widoczne u młodych osób wchodzących w fazę intensywnego wzrostu. 

Ponadto koniecznie należy pamiętać o rozgrzaniu kręgosłupa w odcinku szyjnym. Wiele urazów (bardzo niebezpiecznych), które są następstwem błędnie wykonanego przewrotu, dotyczy szyjnego odcinka kręgosłupa. 

Do ćwiczeń mających na celu przygotowanie tego odcinka do nauki przewrotów zaliczamy:

  • unoszenie i opuszczanie brody (uczeń dotyka brodą do klatki piersiowej, następnie unosi brodę w kierunku sufitu),
  • obracanie głowy na zmianę w lewą i prawą stronę,
  • skręty głowy na boki w lewą i prawą stronę (tak jakbyśmy chcieli położyć lewe ucho na lewym ramieniu, prawe na prawym),
  • krążenia głową w lewą i prawą stronę.

Wymienione powyżej ćwiczenia, chociaż mogą się wydawać nudne, powinny stanowić ważny element rozgrzewki.

Rozpoczynamy od powolnych ćwiczeń w niewielkim zakresie ruchu, stopniowo zwiększając tempo i zakres ćwiczenia.

Innym niezwykle ważnym dla nauki przewrotu elementem, który powinien się znaleźć w rozgrzewce, jest przygotowanie nadgarstków. Skoro przewrót polega na tym, że ręce kładziemy na podłożu, a następnie wykonujemy przerzut ciała, to w czasie wykonywania tego elementu zakres ruchu w nadgarstkach dynamicznie się zmienia. Wiele osób cierpi na urazy nadgarstków. Przydatne ćwiczenia to obracanie nadgarstków na boki lub krążenie nadgarstków w lewą i prawą stronę. W przypadku obu tych ćwiczeń należy najpierw spleść palce. Początkowo tempo i zakres ruchu powinny być niewielkie. Z każdym kolejnym powtórzeniem zwiększamy zarówno tempo, jak i zakres ruchu.

Kolejny element rozgrzewki będzie polegał na wprowadzeniu ćwiczeń o charakterze aerobowym. Wszelkiego rodzaju berki, gry zespołowe (np. zbijak), ćwiczenia w parach będą dobrym pomysłem. 

Prezentacja ćwiczenia

Mając za sobą rozgrzewkę, przechodzimy do prezentacji ćwiczenia. W tym celu ustawiamy materac. Tłumaczymy najpierw, na czym przewrót powinien polegać, prezentujemy ćwiczenie. Wskazujemy na błędy, jakich należy unikać. Do pomocy przy prezentacji możemy wykorzystać uczniów, pod warunkiem że mamy pewność, iż wytypowane przez nas do prezentacji osoby potrafią wykonać to ćwiczenie wzorcowo. Mając pewność, że nasi podopieczni rozumieją, co będzie tematem lekcji, przechodzimy do ćwiczeń przygotowawczych. Są to ćwiczenia zbliżone do wzorca ruchowego przewrotu w przód. Stanowią więc etap przejściowy pomiędzy rozgrzewką a nauką przewrotu. 

Kołyska

Ważnym dla nauki przewrotu ćwiczeniem jest „kołyska”. Pozwala na „przemasowanie” kręgosłupa, przygotowanie do przewrotu (zdj. 1–6). Ćwiczenie można rozpocząć z pozycji stojącej (trudniej) lub kucznej (łatwiej). Z pozycji stojącej kucamy, kierujemy brodę do klatki piersiowej, kończynami górnymi obejmujemy podudzia, wychylamy tułów do tyłu i tracąc równowagę, przewracamy się na plecy. Przetaczamy się do tyłu w taki sposób, że odrywamy od podłoża pośladki, następnie wykonujemy ruch w przeciwną stronę, próbując powrócić do pozycji kucznej, albo – w bardziej zaawansowanej wersji – wstając. „Kołyska” jest bardzo ważnym ćwiczeniem przygotowującym do przewrotu w tył, ale w nauce wersji do przodu także jest przydatna.

 

 

Obroty

Innym ciekawym i atrakcyjnym dla uczniów ćwiczeniem jest zabawa polegająca na tym, że uczeń siada na podłodze i odpychając się rękoma od podłoża, kręci się w lewą stronę, a na sygnał (gwizdek) nauczyciela przewraca się na plecy. Ważne, żeby najpierw na podłodze wylądowały ręce, a dopiero potem plecy. Głowa musi pozostać uniesiona (nie może uderzyć o podłogę). Następnie to ćwiczenie uczniowie wykonują na drugą stronę (zdj. 7–10). Z czasem można zwiększać tempo ćwiczenia. 

 

 

Ustawienie do przewrotu

Kolejnym istotnym ćwiczeniem przygotowawczym będzie nauka ustawienia do przewrotu. Wielu uczniów ma z tym problem, a jest to podstawowy element, bowiem od tego, jak zawodnik ustawi się do przewrotu, w dużej mierze będzie zależała poprawność jego wykonania (zdj. 11–12). Uczeń kuca, opiera ręce na materacu (rozstawione na szerokość barków), zachowuje proste plecy, „przykleja” brodę do klatki piersiowej. Częstym błędem przy wykonywaniu przewrotu jest opieranie głowy na materacu. Może to prowadzić do urazów kręgosłupa w odcinku szyjnym, dlatego ten błąd powinien być wyeliminowany już na etapie nauki pozycji wyjściowej. Nauczyciel sprawdza poprawność pozycji wyjściowej u każdego ucznia. Można również zaproponować uczniom, że będą wskazywać na błędy swoich rówieśników razem z nauczycielem. Od razu jednak należy zauważyć, że nie mogą się wyśmiewać ze swoich koleżanek i kolegów. Mając pewność, że każdy zrozumiał, jak powinna wyglądać pozycja wyjściowa, można dzieciom zaproponować zabawę. Uczniowie biegają po całej sali, na sygnał dźwiękowy nauczyciela przyjmują pozycję do przewrotu. Większe tempo sprawi, że w grupie kilkoro uczniów (pod presją czasu) zapomni o „przyklejeniu” brody do klatki piersiowej. 

 

 

Nauka przewrotu

Po rozgrzewce, ćwiczeniach aerobowych i przygotowawczych możemy przejść do nauki przewrotu. Uczeń kuca (lub staje) przed materacem, przyjmuje pozycję wyjściową, unosi pośladki, wykonuje przewrót. Po pełnym przerzucie tułowia obie stopy ustawia pod pośladkami, wstaje. Należy zwrócić uwagę uczniom, aby przyjmowana na zakończenie pozycja stojąca była estetycznie wyprostowana, a nie przygarbiona (zdj. 13–18).

 

 

W początkowej fazie nauczania, gdy nie mamy pewności co do umiejętności uczniów, należy ich asekurować. Nauczyciel ustawia się przodem do prawego boku ucznia. Uczeń przyjmuje pozycję wyjściową. Kładziemy prawą rękę na karku, a lewą na podudziu ucznia. Pozwalamy wykonać ćwiczenie sa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy