Dołącz do czytelników
Brak wyników

Lekcja WF z pomysłem

13 lipca 2018

NR 30 (Styczeń 2018)

Zabawy i gry ruchowe w terenie leśnym
szansa na lekcje wychowania fizycznego w terenie o walorach zdrowotnych. Część 2

587

Aktywność fizyczna to nie tylko zestawy ćwiczeń, to także kontakt z przyrodą i środowiskiem, które wpływa korzystnie na rozwój dzieci i młodzieży m.in. przez oddziaływanie: fauny, flory, zasobów naturalnych i wodnych, składem powietrza, temperaturą, wilgotnością i ciśnienieniem atmosferycznym. Środowisko oddziaływuje również niekorzystnie przez m.in.: stałość temperatury, hałas, zły skład powietrza, co przejawia się gorszym samopoczuciem, rozdrażnieniem, znużeniem i obniżeniem odporności.

POLECAMY

Złe warunki środowiskowe w połączeniu z pasywnością fizyczną generują potrzeby zdrowotne o podłożu somatycznym i psychicznym, możliwe do zaspokojenia przez aktywność fizyczną w kontakcie z przyrodą. Zdrowotne potrzeby somatyczne w połączeniu ze wspomnianą aktywnością fizyczną mogą być realizowane przez: plenerową aktywność fizyczną; hartowanie na trudności życiowe i ekstremalne bodźce termiczne; wspomaganie mechanizmów obronnych organizmu; regulację żywienia i spalania nadmiaru pożywienia; doskonalenie posługiwania się ciałem; podtrzymywanie lub poprawianie adaptabilności organizmu; dążenie do komfortu sprawnościowo-wydolnościowego; opóźnianie zmian inwolucyjnych; oddziaływanie korekcyjne i rehabilitacyjne; doskonalenie wszystkich narządów i zmysłów. Z kolei potrzeby zdrowotne o podłożu psychicznym mogą być realizowane przez: wyjście z zamkniętych pomieszczeń; ucieczkę od natłoku informacji; psychoterapię kolorem i dźwiękami natury; akupresurę poprzez chodzenie boso; kąpiele powietrzne, słoneczne i wodne; naturoterapię; łagodzenie ujemnych emocji i stresów; terapię przestrzenią.

Wydaje się, że wymienione rodzaje potrzeb w różnym stopniu można zaspokajać w ramach zajęć plenerowych, opartych na założeniach treningu zdrowotnego, którego efekty mogą zależeć od podłoża profilaktyczno-terapeutycznego lub poziomu aktywności fizycznej.

Pierwsze z nich, podłoże profilaktyczno-terapeutyczne, może być realizowane w wyniku oddziaływania: „powietrza” – 
większa wilgotność, większe wysycenie tlenem, lepsza regeneracja błon śluzowych, lepsze samopoczucie, terapeutyczne działanie ozonu; „wiatru” – tonizujące działanie na układ wegetatywny, poprawa wentylacji płuc; „słońca” – 
przekrwienie naczyń skórnych, obniżenie ciśnienia tętniczego, pobudzenie układu nerwowego; „wody słodkiej” – w wyniku kąpieli: hartowanie, pobudzenie układu krwionośnego i nerwowego, poprawę snu; „wody morskiej” – 
w wyniku kąpieli: hartowanie, przyspieszenie spalania cukrów i tłuszczy, poprawa pracy nerek, stabilizacja ciśnienia krwi; „mgły” – pozytywne działanie na skórę i błony śluzowe; „deszczu, śniegu” – hartowanie, działanie kosmetyczne; „barw” – kolory: łąk, lasów, nieba, chmur, wody, śniegu; „dźwięku” – terapia ciszą, odgłosy natury, np.: śpiew ptaków, szum drzew, łąk i fal wodnych; „zapachu” – naturalny zapach: gleby, traw, lasów, ziół, olejków eterycznych i terpentyny; „zimna” – mróz powietrza, szadzi, wiatru lub wody.

Najlepsze dla zdrowia są wysiłki fizyczne występujące w kontakcie z przyrodą o intensywności umiarkowanej, we wszystkich porach roku, w rytmie doby i tygodnia, w otoczeniu lasów, gór i morza. Poziom aktywności fizycznej, drugie podłoże efektów zdrowotnych, zależy od charakteru kontaktu z przyrodą. Wyróżniamy:

  • poziom minimalny, kontakt bierny – np.: opalanie się, palenie ognisk, kulig, kibicowanie imprezom plenerowym, obrzędy religijne w plenerze, festyny; 
  • poziom mały, kontakt relaksacyjny – np.: spacery, przejażdżki rowerowe, zakupy, zwiedzanie;
  • poziom znaczny, kontakt rekreacyjny – np.: udział w imprezach terenowych, jeździe konnej, marszach, jeździe rowerem, pracach ogrodowych i leśnych;
  • poziom znaczny, kontakt turystyczny – np.: wycieczki, obozy wędrowne, rajdy, zielone szkoły, zimowiska;
  • kontakt sportowy, poziom duży – np.: chód sportowy, marszobieg, bieg przełajowy, kolarstwo, narciarstwo, pływanie w wodach otwartych, wioślarstwo, kajakarstwo, gry terenowe;
  • poziom bardzo duży, kontakt ekstremalny – np.: sur­vival, pokonywanie dzikiej przyrody, skoki ekstremalne (wymienione formy nie mają większych walorów zdrowotnych).

Aktywność fizyczna jest ważna w rozwoju człowieka od pierwszych chwil jego życia. Nabycie nawyku aktywności ruchowej w okresie dzieciństwa będzie owocowało w życiu dorosłym lepszym samopoczuciem, zdrowiem i lepszym funkcjonowaniem w społeczeństwie, a przyzwyczajenia i zainteresowanie ruchem, szczególnie tym w plenerze, staną się zdrowymi formami spędzania wolnego czasu. W preambule podstawy programowej 2017 r. wychowania fizycznego dla II etapu edukacji zapisano, że ważną rolę w kształceniu i wychowaniu odgrywa edukacja zdrowotna, a zadaniem szkoły jest kształtowanie postaw prozdrowotnych uczniów, w tym m.in. przez scalanie wiedzy z zakresu prawidłowego odżywiania się z korzyściami płynącymi z aktywności fizycznej, szczególnie tej realizowanej na zewnątrz budynku szkolnego, w środowisku naturalnym, również w okresie jesienno-zimowym. Z kolei cele szczegółowe podstawy programowej zakładają: podejmowanie aktywności fizycznej w różnych warunkach atmosferycznych; pokonywanie, a w klasach starszych wybór i pokonanie marszobiegiem trasy biegu terenowego oraz biegu terenowego z elementami orientacji w terenie; wskazywanie korzyści zdrowotnych wynikających z aktywności fizycznej w terenie; przekaz wiedzy na temat: doboru ubioru do różnych warunków atmosferycznych; zasad i metod hartowania organizmu; sposobów ochrony przed nadmiernym nasłonecznieniem i niską temperaturą.

Autorzy prezentowanych zasobów zabaw i gier w terenie leśnym pozostają w przekonaniu, że proponowane zestawy mogą zostać wykorzystane przez nauczycieli w planowaniu lekcji wychowania fizycznego i innych zajęć organizowanych w plenerze.

„Baseball”
Opis terenu: las lub park średnio porośnięty z możliwością przemieszczania się.
Liczba uczestników: dowolna, najlepiej parzysta.
Ustawienie: 2–4 zespoły, każdy w swoim rzędzie, jedna osoba (pałkarz) z każdego zespołu stoi przodem do swojej drużyny w odległości 4 metrów, każdy uczestnik oprócz pałkarza posiada 1 szyszkę.
Przebieg: na hasło „start” pierwsze osoby z rzędów wykonują rzut szyszką w stronę swojego pałkarza, a jego zadaniem jest ją odbić wybranym wcześniej patykiem. Osoba, która odda rzut, biegnie na koniec swojego rzędu i ustawia się za ostatnim graczem ze swojej drużyny. Każda drużyna liczy na głos udane odbicia szyszki przez swojego „pałkarza”. Wygrywa drużyna, która pierwsza wykona 10 celnych odbić.

„Leśna szyszka”
Opis terenu: polana lub miejsce porośnięte drzewami i krzewami w odległościach umożliwiających przemieszczanie się.
Liczba uczestników: dowolna.
Ustawienie: koło stworzone przez wszystkich uczestników zabawy.
Przebieg: uczestnicy zabawy stoją na obwodzie koła. Wyznaczona przez prowadzącego osoba wypowiada hasło związane z miejscem zabawy i rzuca szyszką do innego uczestnika, który powtarza hasło, dodaje nowe i podaje szyszkę dalej. Jeśli szyszka upadnie na ziemię, to osoba, do której szyszka była rzucana, podaje ją następnej osobie, lecz bez wymyślania nowego hasła, a sama obiega koło stworzone z uczestników zabawy i wraca na swoje miejsce.
Odmiana: jeśli osoba nie złapie szyszki, bi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, w tym scenariuszy zajęć
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy